Petrol Yatırımı Nasıl Yapılır? Yöntemler ve Riskler

Petrole; Forex piyasası, portföyünde petrol olan fonlar ve ETF’ler ve küresel piyasalarda işlem gören vadeli petrol kontratları aracılığıyla yatırım yapılabilmektedir. Yatırım işlemlerinde en yaygın kullanılan ham petrol referansları olarak ise Brent ve WTI (Amerikan Ham Petrolü) öne çıkmaktadır.

Petrole Yatırım Yapmanın Temel Yolları

Forex piyasasından petrol gösterge fiyatlarına dayalı Brent (UKOIL) ve ham petrol (USOIL) yatırımı yapılabilmektedir.  Forexte sunulan petrole dayalı CFD’lerde yatırımcı, fiziki petrol veya borsadaki vadeli sözleşmeyi satın almak yerine dayanak fiyatın değişimi üzerinden işlem yapmaktadır.

Petrol vadeli işlem sözleşmeleri küresel borsalarda işlem görür. Örneğin WTI vadeli işlemleri NYMEX’te, Brent vadeli işlemleri ise ICE’te işlem görmektedir. Bu sözleşmelerin fiyatları varil başına dolar cinsinden kote edilir. Sözleşmenin temsil ettiği varil miktarı ise ürünün özelliklerine göre belirlenir.

Bunun dışında fon ve ETF’ler üzerinden petrol yatırımı yapılabilmektedir.

Forex Hesabı Açarak Petrol Yatırımı

Forex hesabı üzerinden petrol yatırımı yapabilmek için yatırım hesabı sahibi olmak yeterli değildir. Eğer bir forex hesabınız yoksa forex hesabı açmak için Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından “kaldıraçlı işlem yaptırma yetkisi” almış bir kurumdan hesap açmanız gerekir.

Hesap açmadan önce kurumun yetkisi SPK’nın resmi internet sitesinden kontrol edilebilir. Yetki kontrolünün ardından hesap açılacak kurumun forex işlemleri için sunduğu platformun kullanım kolaylığı ve hızı, enstrüman çeşitliliği ve müşteri desteği gibi yatırımcının faydasına olacak hizmetleri araştırılabilir. Aracı kurumun şeffaf ücretlendirme politikasına web sitesinden ulaşılabilmelidir. Forexte işlem sıklığına göre spread, komisyon ve taşıma maliyetleri toplam maliyeti etkileyebildiği için hesap açmadan önce bu maliyetlerden haberdar olunmalıdır.

GCM Yatırım, SPK tarafından yetkili, Altın Boğa Ödüllerinden “Kaldıraçlı İşlemler İşlem Hacmi Liderliği” ödülünü kazanmış bir kurumdur. GCM Yatırım’da demo hesap açarak gerçek hesap açma sürecini kolaylıkla başlatmak mümkün. Açılan demo hesapta en az 6 iş günü ve 50 işlem yapılarak gerçek hesap açılışı gerçekleştirilebilir. Gerçek hesaba geçmek için hesapta en az 50 bin Türk lirası veya muadili döviz bulunması gerekmektedir.

Brent ve WTI fiyatlarına dayalı işlem stratejileri, deneme hesabında gerçek sermaye kullanılmadan test edilebilir. Bunun için platformdaki arama çubuğuna ilgili enstrümanın sembolünü yazabilirsiniz. Semboller kullanılan platforma göre değişebilmektedir. Aracı kurumlarda genellikle Brent petrol enstrüman sembolü olarak “UKOIL” WTI sembolü olarak “USOIL” kullanılmaktadır.

Örneğin; işleme UKOIL yani Brent Petrol üzerinden devam etmek için enstrüman sayfasından “al” ya da “sat” butonuna basarak işlemin yönüne karar verebilirsiniz. Alış (long) pozisyonuna işlem açmak UKOIL’in fiyatının yükseleceği değerlendirmelerine göre Satış (short) yönüne pozisyon açmak ise enstrümanın fiyatının düşeceği değerlendirmesine göre işlem yapılabileceğini gösterir.

UKOIL’de alış pozisyonuna işlem açan bir yatırımcı kaldıraç seviyesi ve teminat miktarı girmelidir. Türkiye’de kaldıraç için belirlenen yasal sınır 10:1’dir. 

Bu aşamadan sonra açılan işlem portföyde yerini alacaktır. Forex piyasasında petrol işlemi yapan bir yatırımcı enstrümanın fiyat hareketine dayalı CFD’ler üzerinden işlem yapmış olmaktadır. CFD’de işlemin gerçekleştiği fiyat ve alım/satım kararına göre, aradaki fark kadar kâr/zarar ortaya çıkmaktadır.

Forex piyasasında işlemler genellikle haftanın beş günü, günün 24 saati yapılabilse de petrol gibi ürünlerin işlem saatleri farklılık gösterebilir. İşlem saatleri ve pozisyonun açık tutulmasından doğabilecek gecelik taşıma maliyetleri, hesap açılan kurumun güncel işlem koşullarından kontrol edilmelidir. 

Bunun yanı sıra forex piyasası çift yönlü işlem ve kaldıraç gibi imkanların riske dönüştüğü de bir piyasadır. Makroekonomik veriler, merkez bankası kararları ve jeopolitik gelişmeler CFD fiyatlarında volatilitenin artmasına neden olabildiği için risk yönetim stratejilerine gerek duyulmaktadır. 

Petrol Vadeli İşlem Sözleşmeleri ve Opsiyonları

Petrol fiyatlarına dayalı vadeli işlem sözleşmeleri ile opsiyonlar farklı ürünlerdir. GCM Yatırım’da ise petrol fiyatlarına dayalı opsiyon sözleşmelerinde, opsiyon hesabı üzerinden işlem yapılabilir. Yurt dışı borsalarda işlem gören petrol vadeli sözleşmelerine erişim için bu hizmeti sunan aracı kurumların işlem koşulları ayrıca incelenebilir.

Yatırımcı açılan hesap üzerinden alım satım işlemlerine başlayabilir. Vadeli sözleşmelerin son işlem günü bulunsa da yatırımcı pozisyonunu bu tarihten önce kapatabilir. Pozisyonun vade sonunda nasıl sonuçlanacağı sözleşmenin teslimat veya uzlaşma koşullarına bağlıdır. 

Petrole dayalı opsiyonlarda ise kontrat büyüklüğü, vade, teminat ve uzlaşma koşulları seçilen sözleşmeye göre değerlendirilmelidir.

Petrol Fonlarıyla Yatırım Yapmak

Petrole ETF’ler ve yatırım fonları üzerinden yatırım yapılabilir. Bunun için fon yatırımına imkan tanıyan Borsa İstanbul yatırım hesabı veya uluslararası yatırım hesabı açılması gerekir. Açılması gereken hesap türü, seçilen fonun Türkiye’deki dağıtım kanallarından mı yoksa yurt dışı borsalardan mı alındığına göre değişir. 

TEFAS üzerinden fonları inceleyerek petrol temalı fonlar değerlendirilebilir. Ancak bu değerlendirmeler sırasında fonun portföy içeriğine dikkat edilmelidir. Bazı fonlar doğrudan petrol ürünleri üzerinden değerlendirilirken fon içeriği yabancı veya yerli petrol şirketlerinden oluşturulmuş fonlar da bulunmaktadır.

Yatırım yapmadan önce fonun risk seviyesine ve fonu ihraç eden kurum tarafından yayımlanan izahnameye bakılmalıdır. Fonun valör süresi gibi yatırımcının likidite planlaması açısından önemli bilgiler fon izahnamesinde yazılmaktadır.

Brent Petrol ve Ham Petrol Arasındaki Farklar

Petrole yatırım yapmanın yollarını incelemeden önce, fiyatlamada sık kullanılan Brent ve WTI referanslarını ayırt etmek gerekir. Brent petrol kökeni Kuzey Denizi’ne dayanan; WTI (West Texas Intermediate) ise ABD menşeli ham petrole dayanan bir fiyat referansıdır. Her ikisi de hafif ve düşük kükürtlü ham petrol olarak sınıflandırılır.

Brent petrol UKOIL koduyla ham petrol ise USOIL koduyla işlem görmektedirler. Farklı enstrümanlar olduklarından dolayı fiyat olarak da farklılaşmaktadır.

Petrol Fiyatları Nelerden Etkilenir?

Petrol üretim ve taşıma süreçleri nedeniyle jeopolitik gelişmelere duyarlı bir emtiadır. Bu nedenle petrol fiyatı özellikle Orta Doğu kaynaklı krizlere tepki gösterebilir. Çatışmalar, savaşlar ve hükümetler arası gerilimler arz-talep dengesinde bozulmaya neden olduğu takdirde bu durumun petrol fiyatlarına yansıması beklenir. Bunun yanı sıra küresel büyüme beklentilerinin artması petrol fiyatlarına destekleyici yönde etki ederken resesyon süreçleri fiyatların gerilemesine neden olabilir. 

Petrolde talep tarafında görülecek artışlar fiyatı desteklerken arz tarafı da dinamikleri etkileyebilmektedir. Küresel ham petrol üretiminin yaklaşık %40’ını gerçekleştiren OPEC+ üyesi ülkelerin üretim kotası kararları arz tarafında oldukça belirleyicidir. 

Petrole Yatırım Yaparken Risk Yönetimi

Petrol yatırımında karşılaşılabilecek riskleri yönetmek için işlem öncesinde bir risk yönetimi planı oluşturulmalıdır. Kaldıraçlı petrol işlemlerinde kaldıracın getiriyi artırırken zararı da artırabilmesine karşı birtakım önlemler alınabilir. 

Bunun yanısıra forex piyasasında sınırlı teminat ve kaldıraç kullanımı ve zarar durdur (stop-loss) emri gibi risk yönetim stratejileri de mevcuttur. Zarar durdur emrinde pozisyon açarken veya açık pozisyon üstünden emir girilir. Fiyatın belirlenen seviyeye ulaşması hâlinde pozisyonun otomatik olarak kapatılmasını ve olası zararın sınırlandırılmasını amaçlar. Ancak yüksek volatilite dönemlerinde grafiklerde fiyat boşlukları oluşabilir. Bu da emirlerin istenilen seviyelerde gerçekleşmemesi ile sonuçlanabilir. 

Başka bir durumda ise forex petrol işleminde fiyatlar, alınan pozisyonun tersi yönünde hareket edebilir. Bu durumda işlemin sürdürülebilirliği için aracı kurumlar tarafından belirlenen bir sınır vardır. “Sürdürme teminatı” olarak da bilinen bu sınırın altına gelinmesi halinde, aracı kurum tarafından yatırımcıya teminat tamamlama çağrısı (margin call) yapılabilir. Teminat seviyesinin aracı kurum tarafından belirlenen stop-out oranına gerilemesi hâlinde, açık pozisyonlar yatırımcıdan ayrıca onay alınmaksızın kısmen veya tamamen otomatik olarak kapatılabilir. 

Petrol işlemlerinde alınacak risk önlemlerinin en başında ise yatırımcının risk toleransına uygun pozisyonlarda bulunması gelir. Forex ve opsiyon piyasasındaki işlemler çoğunlukla yüksek risk profiline uygun yatırımcılar tarafından tercih edilmektedir.