CFD Nedir? Fark Sözleşmeleri Hakkında Rehber

CFD Nedir?

CFD; hisse senedi, emtia veya endeks gibi yatırım araçlarında fiziki varlığa sahip olmadan, sadece o varlık üzerinden pozisyon açma ve kapama fiyatı arasındaki fark üzerinden kâr/zarar edilmesini sağlayan türev yatırım aracıdır. Finans literatüründe ‘Fark Sözleşmeleri’ olarak bilinir ve İngilizce karşılığı olan “Contracts for Difference” kelimelerinin baş harflerinden oluşur. 

CFD’de yatırımcılar emtia, endeks, hisse senedi, döviz gibi varlıkları fiziksel olarak satın almazlar. Bunlar, CFD sözleşmelerinde ‘dayanak varlık’ olarak kabul edilir. Yatırımcılar, işlem yaptığı CFD’lerin dayanak varlıklarında gerçekleşen fiyat farkına göre kâr/zarar elde eder. 

CFD’ler, aracı kurumlar ile bunları alan/satan yatırımcılar arasındaki fark sözleşmesidir. Örneğin yatırımcı; fiyatının yükseleceğini düşündüğü bir CFD üzerinden alım (long) yönünde pozisyon açar. Bu pozisyon kapatıldığında satış yapılan fiyat, alım fiyatının üzerindeyse “aradaki fark kadar” kâr elde edilir. Alım fiyatının altında kapatılan “long” pozisyonlarda ise yine aradaki fark “zarar” olarak yatırımcının hanesine yazılır. 

Fiziki Sahiplik Olmadan İşlem Mantığı

Yatırımcılar CFD işlemlerinde, hisse senedi piyasalarında olduğu gibi işlem yaptıkları şirketin hissesini ya da bir dövizi, emtiayı fiziki olarak satın almazlar. Buna karşılık söz konusu hisse senedi, emtia, döviz gibi finansal varlıklarda oluşabilecek fiyat hareketlerine yatırım yaparlar. Bir CFD sözleşmesi, dayanak varlığındaki (hissedeki, emtiadaki, dövizdeki) harekete göre yükselir ya da düşer. CFD’de işlemin gerçekleştiği fiyat ve alım/satım kararına göre, aradaki fark kadar kâr/zarar ortaya çıkar.

CFD’ler üzerinden “alım” ve “satım” olmak üzere iki türlü işlem yapılabilir. Fiyatta yükseliş beklentisiyle açılan işleme “uzun” (long) pozisyon, düşüş tahminiyle yapılan işleme “kısa” (short) pozisyon denir. 

CFD bu yapısı ile “piyasanın yönünü doğru tahmin etmeye” dayalı bir yatırım aracıdır. 

CFD’ler kısa vadeli fiyat hareketlerinin değerlendirilmesinde de kullanılabilen türev ürünlerdir. Makroekonomik veriler, merkez bankası kararları ve jeopolitik gelişmeler CFD fiyatlarında volatilitenin artmasına neden olabilmektedir.

CFD Nasıl Çalışır? 

Yatırımcı, bir finansal enstrümanın fiyatında yükseliş bekliyorsa, o finansal varlığı dayanak olarak alan CFD sözleşmesinde ‘long’ pozisyon açar. ‘Alım’ işlemi olarak tanımlanan bu pozisyon, yatırımcı tarafından kapatılana kadar açık kalır. Aynı miktardaki CFD sözleşmesi satıldığında, pozisyon kapatılmış olur. Yatırımcının beklentisi doğrultusunda sözleşme daha yukarı fiyattan kapatıldıysa, aradaki fark kadar kâr elde edilir. 

‘Short’ pozisyonda da bunun tam tersi geçerlidir. Fiyatlarda düşüş beklentisi ile, söz konusu dayanak varlığın CFD sözleşmesi üzerinden ‘satım’ işlemi gerçekleşir. Yatırımcı burada fiyatlar düştükçe, short (kısa) pozisyon açtığı fiyat baz alınarak, aradaki fark kadar kazanç elde eder. 

CFD’ler kaldıraçlı işlemlerdir

Türkiye sermaye piyasalarında SPK lisanslı aracı kurumlarda azami kaldıraç oranı 1’e 10 olarak belirlenmiştir. Bu kaldıraç, bir yatırımcının işlem teminatının 10 katına kadar işlem yapmasına imkân tanır. Buna göre kâr ya da zarar da daha yüksek boyutta gerçekleşebilir. 

CFD’lerde ‘marjin call’ (teminat tamamlama çağrısı) 

Kaldıraçlı işlemlerde risk yüksektir. Fiyatlar, alınan pozisyonun ters yönünde hareket edebilir. Bu durumda işlemin sürdürülebilirliği için aracı kurumlar tarafından belirlenen bir sınır vardır. “Sürdürme teminatı” olarak da bilinen bu sınırın altına gelinmesi halinde, aracı kurum tarafından yatırımcıya teminat tamamlama çağrısı (margin call) yapılabilir. Teminat seviyesinin aracı kurum tarafından belirlenen stop-out oranına gerilemesi hâlinde, açık pozisyonlar yatırımcıdan ayrıca onay alınmaksızın kısmen veya tamamen otomatik olarak kapatılabilir. Piyasa koşulları ve ani fiyat hareketleri nedeniyle pozisyonların talep edilen seviyeden kapatılamaması mümkündür. Kaldıraçlı işlemlerde zarar, yatırılan teminatın tamamının kaybedilmesine yol açabilir. Bu nedenle işlem öncesinde teminat tamamlama çağrısı ve stop-out seviyeleri ile kaldıraçlı işlemlere ilişkin risklerin dikkatle değerlendirilmesi gerekir. 

‘Spread’ ve ‘swap’ maliyetleri 

Bütün CFD kontratlarının alım ve satım fiyatı vardır. Bu iki fiyat arasındaki fark ‘spread’ olarak tanımlanır. Spread ne kadar açıksa, işlem maliyeti de o kadar yüksektir.

Ayrıca CFD işlemlerinde “gecelik taşıma maliyeti” vardır. Söz konusu para birimlerinin faiz oranları dikkate alınarak ortaya çıkan bu maliyete ‘swap’ denir.

Pozisyon Açma, Kapatma ve Kar/Zarar Hesabı

CFD işlemleri lot, teminat, kaldıraç ve uzun/kısa pozisyon özellikleri sebebiyle çeşitli riskler taşır ve belli düzeyde bir finansal okuryazarlık gerektirir. 

CFD (Forex) işlemlerinde 4 ayrı büyüklükte lot türü bulunmaktadır:

-Standart Lot = 1 Lot = 100.000 birim

-Mini Lot = 0,1 Lot = 10.000 birim

-Mikro Lot = 0,01 Lot = 1000 birim

-Nano Lot = 0,001 Lot = 100 birim

Euro/dolar (EUR/USD) paritesinden örnekle açıklamak gerekirse;

EUR/USD paritesinin 1,1000 fiyatında olduğunu varsayalım. Bu durumda 0,1 lot EUR/USD’ye dayalı CFD sözleşmesi 11.000 dolarlık bir işlem büyüklüğüne işaret eder. 

1/10 kaldıraç kullanan bir yatırımcı, 1100 dolarlık teminat karşılığında 0,1 lot EUR/USD CFD yatırımı yapabilir. 

Paritenin 1,1110 seviyesine yükselmesi %1’lik değer artışına işaret eder. Burada pozisyon büyüklüğü ise 11.110 dolara karşılık gelir. 

Bir yatırımcı, bu örnekteki fiyatlara göre “long” pozisyon açıp kapatmış olsa “pozisyon büyüklüğüne göre” 110 dolar kâr elde eder. Burada teminat tutarının 1.100 dolar olduğu dikkate alınırsa, paritedeki her %1’lik harekette “ana para kârının” kaldıraç etkisiyle %10 olarak gerçekleştiği görülmektedir. 

Paritede yüzde 1’lik değer kaybı yaşanmış olsaydı, bu sefer yatırımcının “ana para zararı” %10 olarak gerçekleşecekti. Böyle bir durumda “teminat tamamlama çağrısı” devreye girebilir. Bu emir, fiyatın belirlenen seviyeye ulaşması hâlinde pozisyonun kapatılmasını amaçlar. Ancak spreadin genişlemesi, fiyat boşlukları (gap) ve ani piyasa hareketleri nedeniyle emir belirlenen seviyeden farklı bir fiyattan gerçekleşebilir; dolayısıyla zararı tamamen önleyeceği veya belirli bir tutarla sınırlayacağı garanti edilemez. 

Hisse, Endeks, Emtia ve Döviz Üzerinden CFD İşlemleri

CFD işlemleri ile oldukça geniş yelpazede finansal enstrümana yatırım yapılabilir. Hisse senedi CFD’leri aracılığıyla dayanak varlığın mülkiyeti alınmadan fiyat değişimlerinden istifade edilir. Petrol, bakır, altın gibi emtia CFD’leri depolama, taşıma ve sigorta gibi maliyetler gerektirmeden, fiziki teslimat zarureti olmadan yatırımcıya işlem kolaylığı sağlar. Benzer şekilde döviz çiftlerinde de para alışverişi yoktur. Kısa vadeli fiyat hareketleri üzerinden pozisyon açılabilir.

CFD’lerin başlıca dayanak varlıkları şöyle sıralanabilir: 

-Döviz: Euro/ABD doları (EUR/USD) İngiliz Sterlini/ABD doları (GBP/USD) ABD Doları/Japon yeni (USD/JPY)  

-Metal: Altın (XAU/USD), Gümüş (XAG/USD), Platin (XPT/USD), Paladyum (XPD/USD), Bakır (COPPER)

-Enerji: Brent Petrol (UKOIL), ABD ham petrol (USOIL), Doğalgaz (NATGAS) 

-Tarım: Buğday, Kahve, Kakao, Mısır, Pamuk, Soya Fasulyesi, Şeker… 

-Borsa (Endeksler): Dow Jones (DOW30), SP 500 Endeksi (SPX500), Nasdaq (NAS100), Almanya DAX (GER40), İngiltere FTSE (UK100)

- Borsa (Hisse senetleri): Apple, Nvidia, Meta (Facebook), Amazon, Tesla, Alphabet (Google), Microsoft gibi dünyanın en büyük şirketlerinin hisselerine de CFD piyasaları üzerinden yatırım yapılabilir. 

- Kripto: Son yıllarda finansal sistemde karşılık gören Bitcoin ve Ethereum gibi kripto varlıkları dayanak olarak alan CFD ürünleri de dikkat çekmektedir. 

Hisse Senedi CFD’leri

Hisse senedi CFD’leri, ilgili enstrümanda pozisyon açma fiyatı ile pozisyon kapama fiyatları arasındaki fark üzerinden kâr elde etmeyi amaçlayan türev yatırım enstrümanıdır. 

CFD’lerde hisseye fiilen sahip olunmaz, bu sebeple genel kurula katılma, oy kullanma ve temettü gibi ortaklık hakları hisse CFD’lerde yoktur. 

Buna karşılık temettü ödemelerinin ardından dayanak hisse fiyatında meydana gelebilecek fiyat düşüşleri, sözleşmeye göre değişmekle birlikte aracı kurum tarafından “nakit düzeltmesi” olarak yatırımcının hesabına yansıtılabilir. Long/short pozisyona göre alacak veya borç yansıyabilir. 

Hisse senedi yatırımcıları genellikle fiyat artışına odaklanarak yatırım yapar. Ancak CFD’lerde çift yönlü işlem özelliği ile bir hissede “fiyat düşüşü” yönünde de pozisyon açılabilir. 

CFD Türleri: Cash CFD ve Forward CFD

CFD işlemlerine konu olan dayanak varlıkların piyasalarda “anlık” ve “vadeli” olmak üzere iki tür fiyatı vardır. CFD’ler de dayanak varlıklarda temel aldıkları fiyata göre “Cash CFD” ve “Forward CFD” olmak üzere iki türe ayrılır.

Cash CFD: Spot piyasada anlık olarak gerçekleşen fiyatları baz alan CFD türüdür. Belirli bir vadesi yoktur, yatırımcılar “Cash CFD” pozisyonlarını istedikleri kadar taşıyabilir. Ancak bu pozisyonlar ertesi güne taşıdığında ‘swap’ olarak bilinen gecelik taşıma maliyeti oluşabilir. Bu sebeple Cash CFD'ler gün içi al-sat işlemlerinde ve oldukça kısa vadeli hareketlerden fayda sağlamak için tercih edilebilir. Döviz çiftleri başta olmak üzere kıymetli metaller, emtialar ve borsa endeksleri için kullanılabilir. 

Örneğin; 4.000 dolardan ons altında açılan bir “Cash CFD” long pozisyonu, gün içinde 4.040 dolardan kapatılırsa %1’lik getiri sağlanır. 3.960 dolardan kapatılırsa %1 zarar oluşur. Kaldıraç kullanılması hâlinde bu oranların teminata yansıması, kullanılan kaldıraç oranına bağlı olarak daha yüksek olabilir. 

Forward CFD: Dayanak varlıkların, vadeli işlem piyasalarındaki kontratlarının fiyatını baz alır. Dolayısıyla Forward CFD’ler de belli bir vadeye sahiptir ve söz konusu vade geldiğinde bu sözleşmeler ya kapanır ya da sonraki vadeye taşınarak yenilenir. Forward CFD'lerde swap gibi taşıma maliyetleri yoktur. Ancak bu maliyet, fiyata yansıtılmış olabilir. Pozisyon kapatma/taşıma gibi aksiyonlar için, vade sonu takibi, maliyet ve kâr/zarar durumu burada önemlidir. 

CFD’nin Avantajları ve Riskleri

CFD Risk Yönetiminde Dikkat Edilecek Noktalar

1. Kaldıraç, Forex CFD işlemlerinde yüksek kâr kadar yüksek zarara da sebep olabilir. Yatırımcı hem kendi risk profilini ve teminatını hem de piyasanın güncel risklerini dikkate alarak kaldıraç oranını belirlemeli.
2. Zarar kes (stop-loss) emri, risk yönetiminde kullanılabilecek araçlardan biridir. Bu emir, fiyatın belirlenen seviyeye ulaşması hâlinde pozisyonun otomatik olarak kapatılmasını ve olası zararın sınırlandırılmasını amaçlar. Ancak hızlı fiyat hareketleri, spreadin genişlemesi veya piyasanın fiyat boşluğuyla (gap) açılması durumunda emir, belirlenen seviyeden farklı ve daha dezavantajlı bir fiyattan gerçekleşebilir. Bu nedenle zarar kes emri, zararın belirlenen tutarla sınırlanacağını garanti etmez. 
3. Swap, spread, komisyon gibi işlem maliyetlerine dikkat edilmeli. Bu maliyetler, aracı kurumlara göre değişebilmektedir. 
4. Sözleşmelerin vadesine ve büyüklüğüne bakılmalı. Özellikle işlem hacminin boyutuna dikkat edilmeli, kontrolsüz ve aşırı riskli işlemlerden kaçınılmalı. 
5. Piyasa takibi, işlemlerin hızlı ve volatilitenin yüksek olabileceği Forex işlemlerinde çok daha önemlidir. Fiyatlamalara etki edebilecek veri akışına, piyasa takvimine hâkim olunmalı.

CFD’de Rollover Uygulaması Nedir?

CFD piyasasında vadesi sona eren bir fark sözleşmesinin sonraki vadeye taşınması işlemine ‘rollover’ denir. Vadeli sözleşmelerde geçerli olabilecek bir uygulamadır. Bu kapsamdaki bir fark sözleşmesinin son işlem tarihi vardır. Yatırımcılar, son işlem gününde vadesi dolan pozisyonlarını sürdürmek isterlerse mevcut pozisyon kapatılır; ancak ‘rollover’ uygulaması ile söz konusu sözleşmede yeni vadede aynı yönlü pozisyon tekrar açılır.

Vadeli işlemlerde “gelecek fiyatlaması” yapıldığı için ‘spot’ ve ‘vadeli’ piyasa arasında fiyat farkı oluşabilir. Rollover işleminde de “sona eren” mevcut vade ile “taşınacak” sonraki vade arasında fiyat farkı çıkabilmektedir. Yeni vadede sözleşme fiyatı daha yukarıda da aşağıda da olabilir.

Rollover sırasında mevcut vade ile sonraki vade arasında contango veya backwardation kaynaklı fiyat farkı bulunabilir. Pozisyonun yeni vadeye hangi fiyat ve koşullarla taşınacağı ile varsa uygulanacak nakit düzeltmesi ve diğer maliyetler, ilgili CFD sözleşmesinin koşullarına göre değişebilir. 

CFD Kontratlarında Rollover’un Etkisi

‘Rollover’ işleminin ardından pozisyonun taşındığı yeni vade henüz ilk gününde olduğu için, spot piyasa ile arasındaki fiyat farkı daha yüksek olabilir. Bu fiyat farkı doğrudan sözleşmenin büyüklüğüne yansır. Bu büyüklük de daha yüksek bir kaldıraç riskini beraberinde getirebilir. 

Özellikle petrol gibi emtia CFD, endeks CFD ve hisse senedi CFD ürünlerinde vadeler arasında fiyat makasları daha geniş olabilmektedir. Ani fiyat hareketleri ve teminat çağrısı gibi risklere karşı bilinçli bir vade yönetimi kritik öneme sahiptir. 

Aracı kurumlar tarafından her vade sonunda rollover şartları açıklanmaktadır. Bu açıklamalarla birlikte yeni vadedeki sözleşme fiyatının takip edilmesi de gereklidir. 

CFD ve Futures Arasındaki Benzerlikler ve Farklar

CFD ve Futures sözleşmeleri; kaldıraç, çift yönlü işlem, dayanak varlığa sahip olmadan kısa vadeli ve spekülatif fiyat hareketlerinden yararlanma gibi ortak özellikler taşısa da birçok özellikle birbirinden ayrılır. CFD ve Futures arasındaki benzerlikler ve farklar şöyle sıralanabilir: 

CFD'ler çok geniş varlık çeşitliliği ve işlem esnekliği sayesinde reel piyasada herhangi bir emtia ya da dövizle işi olmayan, sadece fiyat hareketlerinden yararlanmak isteyen bireysel yatırımcılara ve kısa vadeli spekülatif hareketlere odaklanan yatırımcılara hitap eder. 

Futures sözleşmeler ise organize, düzenleyici ve şeffaf borsalarda işlem gördükleri için daha yüksek likiditeye ve merkezi denetime sahiptir. Bu sebeple elinde fiziki bir emtia tutan ya da döviz açığı-fazlası olan kurumsal yapılar için futures sözleşmeler, “hedge” (korunma) amaçlı işlemlerde daha fazla tercih edilir. 

CFD İşlem Saatleri ve Vade Sonu Dikkat Edilecek Noktalar

CFD piyasalarında işlem saatleri, dayanak varlığın işlem gördüğü borsalara bağlı olarak değişkenlik gösterir. Hisse Senedi CFD’leri, dayanak varlığın işlem gördüğü borsanın açık olduğu “yerel” saatlerde aktiftir. Türkiye’de ABD hisse CFD’lerine yatırım yaygın olarak yapılmaktadır. Dolayısıyla bu CFD’ler Türkiye’de akşam saatlerinde işleme açıktır. 

Forex piyasasında işlem gören döviz CFD’leri ile birlikte emtia ve endeks CFD’leri (gün sonlarında swap, kâr-zarar hesabı gibi düzenlemeler için kısa süreli kapanmalar haricinde) 5 gün/24 saat açıktır. 

Günlük seans saatleri dışında, özellikle vadeli CFD’lerin vade sonu günü de önceden öğrenilmelidir. Çünkü vade sonunda bu CFD’ler otomatik olarak kapatılabilir ya da bir sonraki vadeye (rollover) taşınabilir. 

İşlem Saatleri Nasıl Değerlendirilmeli?

Yatırımcı açısından CFD işlem saatlerinin bilinmesi, pozisyon takibi için oldukça önemlidir. Böylece işlem stratejisi daha doğru planlanır ve risklerin daha sağlıklı yönetilmesine katkı sağlanmış olur. Olumsuz sürprizlere karşı tedbir almak için, işlem yapılacak sözleşmenin seans saatleri başta olmak üzere bütün detayları önceden aracı kurumdan öğrenilmelidir. 

İşlem platformlarında da sözleşmelerin açık-kapalı durumlarına, saat dilimine ve yerel saat farkına dikkat edilmelidir. 

Gün sonu ya da hafta sonu kapanışlarından ertesi işlem gününe geçerken, grafikler üzerinde fiyat boşlukları oluşabilir. Piyasanın bu boşlukların kapatma yönünde hareket edebileceği de dikkate alınmalıdır. 

Türkiye’de CFD İşlemlerinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

- Türkiye’de CFD (fark sözleşmesi) işlemleri yasal olarak Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından yetkilendirilmiş aracı kurumlar üzerinden yürütülmektedir ve tezgâh üstü türev işlemler kapsamında değerlendirilir. 

-SPK lisansı bulunmayan ve yasal olmayan platformlarda işlem yapmak, dolandırıcılık başta olmak üzere çeşitli riskleri taşımaktadır. 

- SPK düzenlemelerine göre kaldıraç oranı, yatırılan teminat tutarının maksimum 10 katı ile sınırlandırılmıştır.  

- CFD işlemlerinde elde edilen kazanç üzerinden %10 stopaj kesintisi yapılır. Bu vergi, aracı kurumlar tarafından otomatik olarak kesilir.

Yatırımcı İçin Pratik Okuma Çerçevesi

CFD fiyatları hisse, endeks, döviz, emtia gibi dayanak varlıklara göre hareket eder. Bu sebeple her bir dayanak varlığın fiyatına etki edebilecek gelişmeler bilinmeli, takip edilmeli. 

CFD, kaldıraçlı bir finansal üründür. Kaldıraç arttıkça risk de yükselir. Özellikle öngörülemeyen sert fiyat hareketlerinden zarar görmemek için başlangıç teminatını yüksek tutup, kaldıraç oranı düşürülebilir. Böylece muhtemel bir teminat tamamlama çağrısına da kolay kolay maruz kalınmaz.

CFD işlemlerinde spread, swap, aracı kurum komisyonu gibi maliyetler vardır. Bu maliyetlerin netleştirilmesi, daha öngörülebilir kâr/zarar hesabı için önemlidir. 

CFD işlemlerine başlamadan ve gerçek sermayeyi riske atmadan önce aracı kurumlar tarafından sunulan ücretsiz demo (deneme) hesaplarında deneyim kazanabilirsiniz. Gerçek fiyat hareketlerinin olduğu bu platformlarda fiyat izleme ve emir iletme başta olmak üzere her işlemi deneyimleyip, sözleşmeleri takip edebilirsiniz.