OTC Nedir? Tezgahüstü Piyasalar Hakkında Kapsamlı Rehber
OTC Nedir? Temel Tanımlar ve İşleyişi
OTC, aracı kurumlar ve bankaların borsa dışında taraflar arasında doğrudan alım satım yaptığı piyasadır. Borsadaki gibi emir iletimi ile çalışmaz. Bu nedenle adına tezgahüstü piyasa denir. İngilizce Over The Counter kelime grubunun baş harflerinden oluşan kısaltılmayla oluşturulmuştur. Tezgahüstü piyasanın uluslararası literatürdeki karşılığı olarak ise genellikle OTC Market terimi kullanılmaktadır.
Kurumların eskiden telefonla yürüttüğü bu piyasadaki işlemler günümüzde çevrimiçi uygulamalar üzerinden çok daha hızlı ve kolay bir şekilde yapılmaktadır.
OTC Piyasalarında İşlem Gören Ürünler
Over the counter nedir? açıklamasından sonra OTC piyasasında işlem gören ürünlere bakalım. Bu noktada dünyada kullanılan OTC piyasasındaki türev ürünlerle Türkiye’deki ürün çeşitliliği değişiklik göstermektedir.
Türev ürünler, değerlerini dayanak varlıktan alan menkul kıymetlerdir. Bu da borsadaki sahipliğin aksine hissenin veya diğer varlığın kendisine hukuken sahip olunmaması anlamına gelir. Değeri varlığa dayalı bir sözleşmeyi belli vade içinde alınıp satılmasını ifade eder.
Foreksteki döviz çifti işlemleri OTC piyasasına aittir. Döviz OTC işlemlerinin yanı sıra dışında hükümetler, şirketler ve finans kuruluşları tarafından ihraç edilen tahviller ve borçlanma araçları OTC işlemlerine açıktır.
Ülkemizde ise banka - şirket forward döviz sözleşmeleri, bankalar arası döviz swapları, banka - Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası swap işlemleri OTC işlemleri arasında sayılmaktadır.
Vadeli işlemler ve forward sözleşmeleri OTC piyasasında işlem gören ürünlerdir. Öte yandan OTC piyasasında genellikle borsada yer alamayan daha ufak çaplı şirket hisseleri yer alsa da nadiren de olsa borsa hisse senedine dayalı sözleşmelerde işlem imkanı da bulunur.
OTC piyasalarında işlem görmeye başlayıp ardından borsada listelenmek için uygun şartları sağladığında halka arz olan şirketler de bulunur. Nasdaq Borsasında işlem gören Walmart bu konuya iyi bir örnektir.
| OTC Piyasalarında İşlem Gören Ürünler | |
| Ürün Türü | Örnek |
| Döviz Çiftleri (Forex) | EUR/USD, USD/TRY |
| Forward Sözleşmeleri | USD/TRY Forward |
| Swap İşlemleri | Döviz swap, faiz swap |
| Hisse Senetleri | Küçük ve halka arz olmamış şirket hisseleri; yabancı kökenli şirketler |
| Tahviller ve Borçlanma Araçları | Şirket veya hükümet tahvilleri |
| Emtia İşlemleri (Forward / Swap) | Altın, gümüş, petrol gibi |
OTC Piyasalarda Likidite ve Fiyat Şeffaflığı
OTC piyasalarında, organize borsalarda olduğu gibi fiyatların kamuya açık ve merkezi bir sistem üzerinden duyurulması zorunlu değildir. İşlemler çoğu zaman taraflar arasında doğrudan veya aracı kurumlar aracılığıyla gerçekleşir. Bu nedenle aynı varlık için farklı taraflar arasında farklı fiyatlardan sözleşmeler yapılabilir.
Genel olarak OTC piyasalarının likiditesi organize borsalara kıyasla daha düşük kabul edilse de küresel ölçekte işlem hacminin yıllar içinde arttığı görülmektedir. Bank for International Settlements (BIS) verilerine göre OTC piyasalarındaki işlem hacmi yıllar içinde artış eğilimi göstermektedir.
OTC piyasalarında likidite, işlem gören ürünün kullanım yaygınlığına bağlı olarak değişir. Özellikle döviz piyasası, küresel ölçekte en yüksek işlem hacmine sahip OTC piyasalarından biridir. Bankalar ve büyük finans kuruluşları tarafından yoğun şekilde kullanılan forward döviz sözleşmeleri ve swap işlemleri de bu piyasada yüksek likiditeye sahip ürünler arasında yer alır.
OTC Piyasalarda Riskler ve Avantajlar
Tezgahüstü piyasada işlem yapanlar OTC avantajları kadar risklerini de bilmelidir. Özellikle ekonomik kriz zamanlarında karşı taraf riskinin arttığı bilinmelidir.
Peki karşı taraf riski nedir? Sözleşme yapılan taraflar arasında karşı taraf; hükümet, banka veya şirket olabilir. Karşı tarafın temerrüde düşmesi yani sözleşmeden kaynaklı yükümlülüklerini yerine getirememesi durumunda ödeme alınması riske girer. Ancak bu piyasada riski azaltmanın da yolları bulunmaktadır. Forward ve swap gibi türev ürünlerde OTC karşı taraf riskini azaltmak amacıyla teminat veya marjin uygulamaları söz konusudur. Yatırımcıların bu mekanizmaları araştırması önemlidir.
OTC riskleriyle olduğu kadar avantajlarıyla da öne çıkan bir piyasadır. Borsalarda işlem görmeyen tahviller ve türev ürünler gibi varlıklara işlem imkanı bulunur. Düşük maliyetli hisselerdeki potansiyel getirilere odaklanılarak işlem yapılabilir. Borsaları yönlendiren regülasyonlar nedeniyle halka arz olmamış veya olamamış şirketlerin hisselerini alıp satmak mümkündür.
OTC Hisse Nedir? OTC Hisselerin Özellikleri
ABD dışında bulunan köklü şirketlerin (Adidas gibi) birden fazla borsada listelenmek için birisi kendi ülkelerinin standartlarına veya uluslararası standartlara uymaları ikincisi ise ABD standartlarına uymaları beklenir.
Hem bu durumdan kaçınmak hem de Amerikan piyasalarına erişim sağlamak amacıyla bazı şirketler hisselerini tezgah üstü piyasada satma kararı alabilirler. Bu şirketlerin özellikleri arasında güçlü sermaye yapıları ve sektör lideri konumları dikkat çeker.
Avrupa ve Asya’da faaliyet gösteren birçok şirketin hisseleri, ABD’de OTC platformları üzerinden yatırımcılarla buluşabilmektedir.
OTC piyasalarında yalnızca köklü ve büyük şirketlerin hisseleri bulunmaz. Aynı zamanda büyüme aşamasındaki veya halka arz sürecine henüz hazır olmayan küçük ölçekli şirketler de bu piyasalarda işlem görür. Bu şirketler genellikle büyük borsaların listeleme şartlarını henüz karşılayamayan ya da halka arz sürecini daha sonraki bir tarihe bırakmayı tercih eden firmalardır.
OTC Piyasalarda Yatırım Yaparken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Tüm yatırım işlemlerinde olduğu gibi ilk dikkat edilmesi gereken konu hesap açılışı için güvenilir kurum seçimidir. Türkiye’de OTC piyasaları Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) düzenlemelerine tabi aracı kurumlar veya SPK ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) düzenlemelerine tabi aracı kurumlar tarafından yürütülür. OTC yatırım işlemlerine aracılık eden aracı kurumların yetkili ve lisanslı kurumlar olması gerekir.
OTC piyasasının önemli seviyede tecrübe gerektiren bir piyasa olduğu göz ardı edilmemelidir. Risklerinden haberdar olunmalı ve riskli durumlarla karşılaşmamak adına riskten korunma önlemleri alınmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
OTC piyasaları yasalara uygun şartlarda varlığını sürdürmek zorundadır. Hatta ülkelerin merkez bankaları, düzenleme kurullarınca denetlenen bankaları da bu piyasalarda işlem gerçekleştirmektedir. Ancak dünyadaki uygulamalarda şeffaflık ve denetimlerin sıkılığı noktasında borsa işlemlerinden ayrılırlar. Türkiye’de ise OTC işlemlere aracılık eden kurumlar SPK ve BDDK düzenlemelerine tabidir.
Aracı kurumlar yatırımcılarına OTC piyasalarına erişebileceği platformları sunar. Bu nedenle OTC hisseleri alım satımı için öncelikle güvenilir bir aracı kurumda hesap açmalısınız. Ardından hesaba para yatırarak emir işlemlerine başlayabilirsiniz. İşlemler sırasında karşı tarafla eşleşme sağlanmalıdır. Bu noktada eşleşme, aracı kurum aracılığıyla gerçekleşir. İşlem tamamlandıktan sonra aracı kurum yatırımcıya işlem teyidi sunmalıdır.
Borsada şeffaflık, denetim vazgeçilmez ilkelerken tezgahüstü piyasa bu konularda daha serbest bir piyasadır. Ancak Türkiye’de OTC piyasaları, Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) denetimine tabidir. Bunun dışında OTC piyasası ve borsanın ürünleri birbirinden farklıdır. Son olarak vurgulanması gereken başka bir fark da tezgahüstü piyasada ürüne sahip olmak yerine o varlığa dayalı sözleşmeler üzerinden işlem yapılmaktadır.
Şirketler özellikle kriz zamanlarında karşılaşılacak karşı taraf riskine dikkat edilmelidir. Düşük değerli hisselerde çok sık dalgalanma görülür ancak bu risk olduğu kadar aynı zamanda bir avantaj olarak da görülebilir.
OTC piyasalarında işlem yaparken karşı taraf riski, likidite riski ve piyasa dalgalanmaları gibi riskler söz konusudur.Hükümetlerin ihraç ettiği tahviller, köklü şirketlerin OTC hisseleri riski görece düşük ürünler arasında bulunur. OTC piyasalarında işlem yaparken kendi risk profilinize uygun işlemlerde bulunmak potansiyel kayıplara karşı sizi korumada daha faydalı olacaktır.
OTC ürünler genellikle yüksek risk taşır ve yatırım kararı verilmeden önce detaylı araştırma yapılmalıdır. OTC piyasaları finansal okuryazarlığı yüksek, yurt içi piyasalarda olduğu kadar yurt dışı piyasalarda da işlem yapan görece risk profili daha yüksek olan yatırımcılar için uygundur.
