Long ve Short Pozisyon Nedir? Yatırım Stratejilerinde Kullanımı

Finansal piyasalarda portföyü korumak için her zaman alım veya satım yapmak gerekmez. Emtia, döviz ya da hisse senedi gibi varlıkların fiyat düşüşlerinden de kazançlı çıkılabilecek pozisyonlar vardır. Short pozisyon (kısa pozisyon) almak bu kararlardan biridir ve farklı piyasalardaki farklı ürünlerde kısa pozisyon alınabilmektedir. Long pozisyon (uzun pozisyon) ise yatırımcının varlığa sahip olduğu ve yükseleceği beklentisiyle elinde tuttuğu pozisyondur. 

Long ve short pozisyonlar hareketli finansal piyasalarda sadece kazancı artırmak için değil risk yönetimi yapmak için de kullanılmaktadır.

Bu pozisyonları kullanırken ise long açmak ne demek, shortlamak ne demek gibi kavramları iyi biliyor olmak gerekir. Yazımızın tamamına göz attığınızda açığa satış nasıl yapılır? sorusu gibi birçok soruya yanıt bulabilirsiniz.

Uzun Pozisyon (Long) Nedir?

Yükseliş beklentisinde olan yatırımcının bir varlığı satın almaya yönelik yaptığı işleme uzun pozisyon denir. Örneğin varlık hisse senedi ise uzun pozisyon yatırımcının alıp elinde tuttuğu pozisyonlar veya düşükken alıp yükseldiğinde sattığı pozisyonlardır. Uzun pozisyon nedir? sorusuna yanıt verirken en önemli nokta varlığın ne kadar süreyle elde tutulduğundan çok ne amaçlandığıdır.

Uzun pozisyon hisse senedinde farklı vadeli opsiyon sözleşmelerinde farklı anlama gelir. Opsiyon sözleşmelerinde alım opsiyonunda uzun pozisyondaki yatırımcı vade sonunda varlığın yükseleceği beklentisiyle işlemini gerçekleştirmiştir.

Uzun pozisyondayken elinizdeki finansal varlığın türüne göre temel ve teknik analizlere dikkat ederek, ekonomi gündemini takip ederek, konu hakkında uzman yorumları inceleyerek alım satım kararlarınızı şekillendirmek edinilmesi gereken yatırımcı alışkanlıklarındandır.

Her finansal kararda olduğu gibi long pozisyonun bazı avantajları ve dezavantajları vardır. 

Long pozisyonun avantajlarına bakıldığında;

• Özellikle hisse senedi işlemlerinde sık sık alış satış yapılmadığı için yüksek işlem maliyetlerinin önüne geçer.
• Tarihsel olarak bakıldığında borsa yatırımı uzun vadede getiri sağladığı için long pozisyonlar, yatırımcının piyasanın genel yükseliş trendinden faydalanmasını sağlayabilir.
• Kısa vadeli fiyat dalgalanmalarından kaynaklanabilecek riskleri görece azaltır.
• Kar payı dağıtan hisselerde hissenin elde tutulması temettüden yararlanmayı sağlar.

Ayrıca long pozisyonun dezavantajları da ele alınmalıdır:

• Long pozisyonda avantaj elde edilmeden varlığın satılması gerekliliği doğduğunda getiri elde etmemiş veya zarar etmiş olabilirsiniz.
• Uzun süren ayı piyasası dönemlerinde enflasyona yenik düşme veya diğer varlıklara kıyasla görece kazanç kayıpları yaşanabilir.
• Kaldıraçlı işlemlerde, yatırılan teminatın tamamı kaybedilebileceği gibi teminat tamamlama yükümlülüğü nedeniyle başlangıç yatırımı aşan zararlar da oluşabilir.

Son olarak long pozisyonun hangi yatırımcı profiline daha uygun olduğunu irdelemek gerekirse;

• Orta - düşük risk profilinde olan yatırımcılar,
• Sürekli piyasa takibi yapmak istemeyenler,
• Uzun vadeli biriktirme odaklı yatırım yapanlar için uygundur.

Kısa Pozisyon (Short) ve Açığa Satış Nedir?

Kısa pozisyon bir varlığın fiyatının düşeceği beklentisiyle gerçekleştirilir. Kısa pozisyonda varlığa sahip olunmadığı için amaç ödünç alınan varlığı fiyatı düşmeden satıp, fiyat düştüğünde daha düşük fiyattan geri alarak iade etmektir. Yatırımcının yaptığı bu işleme ise açığa satış denir.

Kısa pozisyon risk profili yüksek yatırımcılar için uygundur. Özellikle kaldıraçlı işlem yapılan short pozisyonlarda risk artar. Fiyatın yönü kadar zamanlama da önemlidir. Beklenen düşüş gerçekleştiğinde işlemin kapatılması için gerekli emirlerin girilmediği durumlarda fiyatın tekrar yükselişe geçtiği durumlar yaşanabilmektedir.

Öte yandan kısa pozisyondayken aracı kurumdan ödünç alınan varlığın fiyatı yükselişe geçtiğinde ve kurumdaki teminat zararı karşılamaya yetmediği durumlarda aracı kurum teminat tamamlama çağrısında (margin call) bulunarak pozisyonu zarardayken kapatabilir.

Akılda kalıcı olması açısından kısa pozisyon nedir? konusu iki çiftçi örneği üzerinden anlatılabilir. Bir çiftçinin hasat ettiği pirinci saklaması için diğer çiftçinin ambarında tutmak istediğini varsayalım ve pirinci 3 ay boyunca geri istemeyeceği şartı üzerinden gidelim. İki çiftçi arasında pirincin satılabileceği, üç ay sonunda aynı miktar ve kalitede pirincin yerine konulması şartının olduğunu da mutlaka belirtelim. Bu 3 ay içinde pirincin fiyatının düşeceği beklentisi olan ambar sahibi çiftçi, pirinci yüksek fiyattan satıp fiyatın düştüğü zaman tekrar alıp yerine koyarak kar elde edebilir.

Kısa pozisyonun avantajları ele alındığında;

• Finansal piyasalarda fiyatının düşeceği öngörülen varlıklara yatırım yapabilmeyi sağlar.

Short pozisyon ve açığa satışın dezavantajlarına bakılacak olursa;

• Fiyatının düşmesi beklenen varlıkta tam tersi bir şekilde fiyat yükselmesi söz konusu olabilir.
• Piyasadaki o varlığa yönelik arz talep dengesi talep yönünde baskın çıktığında short pozisyonda terste kalma durumu yaşanabilir.

Long ve Short Pozisyon Arasındaki Temel Farklar

Uzun ve kısa pozisyonu birbirinden ayıran temel finansal farklılıklar vardır.

• Uzun pozisyonda yatırımcı varlığa sahipken kısa pozisyonda ödünç almış durumdadır.
• Uzun pozisyona varlığın fiyatının yükseleceği beklentisiyle geçilirken short pozisyona düşeceği beklentisiyle geçilir.
• Kaldıraç kullanılmayan spot piyasalarda uzun pozisyonda risk anaparanın kendisi kadardır daha fazla borçlanılamaz ya da kayıp yaşanamaz. Ancak short pozisyonda, fiyatın yükselmesi durumunda teorik olarak sınırsız zarar riski bulunmaktadır

Farklı Piyasalarda Long ve Short Stratejileri

Long ve short pozisyon alma vadeli piyasalarda, hisse senetlerinde ve coin piyasalarında kullanılabilir. Bu nedenle bu pozisyonların kullanıldığı stratejiler tek bir piyasaya özgü değildir.

Türkiye’de yatırımcılar hisse senetlerinde açığa satış işlemlerini Borsa İstanbul düzenlemeleri çerçevesinde yapabilirken, VİOP’ta long ve short pozisyonlar çift yönlü işlem imkânı sunmaktadır.

Forex piyasasında ise parite işlemlerinde long ve short pozisyonlar alınabilir. Örneğin bir döviz çiftinde uzun pozisyon alırken diğerinde kısa pozisyon alınabilir. USDTRY paritesinde doların Türk Lirası karşısında yükseleceğini öngörerek uzun pozisyon alırken EURUSD paritesinde shortlama yapılabilir. Ancak bu pozisyonları kullanan yatırımcının forex long short stratejilerini iyi öğrenmiş olması şarttır.

Hisse senedi piyasasında ise açığa satışın kuralları vardır. Türkiye’de bu işlemler yalnızca Sermaye Piyasası Kurulu’nun yetki verdiği aracı kurumlar üzerinden yapılır. Açığa satış için ödünç alınan hisse senetleri aracı kurumdan alınır. Kurumdan kuruma oranı değişmekle birlikte bu pozisyondayken alınan hisse senetlerinin karşılığı kuruma faiz ödenir.

Açığa satış limiti aracı kurum tarafından belirlenir.

Riskten Korunma (Hedging) Amacıyla Long ve Short Kullanımı

Siyasal gelişmeler, jeopolitik ve makroekonomik unsurlar gibi nedenlerle finansal piyasalarda fiyatların dalgalanması ve döviz kurlarında değişiklikler görülebilir. Tüm bu durumlar kazanç ve riski beraberinde getirir. Bu nedenle long ve short pozisyonun riski nasıl dengeleyebildiğini anlatmadan önce hedge etmek nedir sorusuna yanıt vermek gerekir. Hedge tüm bu riskleri dengelemek için yapılan işlemlere denir. Riski dengelemek amacıyla long ve short pozisyon kullanmak da hedging yapmanın bir parçasıdır.

Örneğin; sahip olduğunuz hisse senedinde uzun pozisyondayken hisse senedinin düşeceğini öngörüp hisseleri satmak istemeyen yatırımcılar o hisse senedine kısa pozisyon açarak riski dengelemeye çalışabilirler.

Ayrıca finansal piyasalarda bu pozisyonlar spekülatif amaçlı da kullanılabilmektedir.