Forfaiting Nedir?

Uluslararası ticarette vadeli satışların yaygınlaşması, ihracatçılar açısından tahsilat süresini ve finansman ihtiyacını da kritik hale getirir. Özellikle orta ve uzun vadeli alacaklarda, nakit akışının sürdürülebilirliği ile ticari risklerin yönetimi iç içe geçer. 

Aslında bugün pek çok ihracatçının en büyük çıkmazı, malı satabilmek kadar, parasını güvenle ve zamanında tahsil edebilmektir. Bu noktada devreye giren forfaiting, ihracatçıların alacak yapısını dönüştürme ve bilanço üzerindeki belirsizlikleri azaltma imkânı sunan özel bir finansman yaklaşımıdır. 

Forfaiting Ne Demektir?

Fransızca "à forfait" (haklardan vazgeçme) kökeninden gelen forfaiting; ihracatçının, mal veya hizmet satışından doğan vadeli alacak haklarını (poliçe, bono vb.), bir finans kuruluşuna (forfaiter) rücusuz (gayrikabili rücu/dönüşsüz) olarak satmasıdır.

Bu işlem sonucunda ihracatçı, alacağını vadesini beklemeden peşin tahsil ederken; alacağa bağlı tahsilat, ülke ve kredi risklerini de forfaiting kuruluşuna aktarır. Bu yönüyle forfaiting, yalnızca bir finansman yöntemi değil, aynı zamanda bir risk yönetimi aracıdır.

Forfaiting’i diğer yöntemlerden ayıran temel unsurun ise işlemin “rücusuz” yapısı olduğu söylenebilir. Rücu olmayışı, alıcının borcunu ödememesi hâlinde finans kuruluşunun ihracatçıya geri dönmeyeceği anlamına gelir. İhracatçı için bu, operasyonel anlamda tam bir "sat ve unut" özgürlüğü anlamına gelir. Piyasa tabiriyle; ihracatçı burada riski tamamen başkasına devredip önüne bakabilir.

Forfaiting İşlemlerinin Amacı

Forfaiting finansmanı, klasik kredi yöntemlerinin ötesine geçerek uluslararası ticaretin dinamiklerine uyum sağlayan esnek ve kurumsal bir finansman modelidir. Bu işlemin temel amacı; ihracatçının bilançosunu daha likit hale getirmek, nakit akışını öngörülebilir kılmak ve ticari riskleri minimize etmektir. 

Forfaiting ile vadeli alacakların nakde dönüştürülmesi, ihracatçının işletme sermayesini daha etkin yönetmesine olanak tanır. Böylece ihracatçı; tahsilat, kur ve ülke risklerinden arınarak tüm enerjisini yeni ticari fırsatlara ve operasyonel büyümeye odaklayabilir. 

İşin özü, forfaiting sayesinde ihracatçı, geleneksel banka kredileriyle limitlerini doldurmak yerine, alacaklarınızı doğrudan nakde çevirerek esasında yeni yatırımları için ciddi bir hareket alanı yaratmış olur.

Forfaiting Nasıl Çalışır?

Forfaiting, aslında bir “alacak satışı” operasyonudur. Süreç, ihracatçının vadeli satıştan doğan alacağını, ithalatçının bankasından aval alınmasıyla (ödeme garantisi) başlar. Bu nokta çok önemli; çünkü aval yoksa forfaiting süreci genellikle tıkanır. Dolayısıyla aval, alacağın forfaiting kuruluşu tarafından nakde çevrilebilecek bir kıymetli evrak niteliği kazanmasını sağlar. 

İhracatçı, bu belgeleri forfaiting şirketine sunduğunda, finans kuruluşu alacağın vadesini ve riskini değerlendirerek bir iskonto uygular. Bu sayede ihracatçı, vade sonunu beklemeden alacağını peşin tahsil eder ve alacakla ilgili tüm riskler finans kuruluşuna geçer. 

Vade günü geldiğinde ise işlem yalnızca borçlu banka ve forfaiting şirketi arasında gerçekleşir. Sistemin özü ayırt edici ve genel şekilde, borç ödenmese bile finans kuruluşunun ihracatçıdan geri talepte bulunamayacağı, rücusuz bir yapı üzerine kuruludur. Bununla birlikte bazı durumlarda ihracatçı, alacağın tahsil edilememesi hâlinde geri ödeme sorumluluğu taşıyabilir. Ancak bu yapı, ihracatçının risk üstlenmesi nedeniyle forfaiting’in tipik rücusuz yapısından ayrılır ve teknik olarak yöntemi factoring’e yaklaştırır.

Forfaiting Avantajları

Forfaiting, ihracatçı için sadece bir tahsilat yöntemi değil, aynı zamanda bir finansal zırh gibidir. En büyük artısı ise, riskin adeta "anahtar teslim" bir şekilde finans kuruluşuna devredilmesidir.

• Bilanço Etkisi: Alacaklarınızı nakde çevirdiğinizde, bilançonuzdaki likidite oranları iyileşir. Borçlanma kapasiteniz artar, şirketiniz finansal açıdan daha "sağlam" görünür.
• Risk Transferi: Tahsilatın yapılamaması, döviz kurlarındaki sert dalgalanmalar veya hedef ülkedeki siyasi krizler artık sizin uykularınızı kaçırmaz.
• Hukuki Rahatlama: "Rücusuz" (non-recourse) yapısı sayesinde, alıcı borcunu ödemese bile banka size geri dönemez. Bu, hukuki ve operasyonel dosyaların rafa kalkması demektir.

Madalyonun Diğer Yüzü: Forfaiting Riskleri

Peki, bu konforun bir bedeli yok mu? Elbette var. Evet, forfaiting finansmanında risk terazisi daha çok finans kuruluşunun kefesindedir; ancak ihracatçı için de bazı dezavantaj ve risk yaratan faktörler yok değildir. Çünkü piyasada hiçbir finansal kuruluş herhangi bir riski "bedavaya" üstlenmez.

• Maliyet Denklemi: Finans kuruluşu, tüm riskleri üzerine aldığı için bu "sigorta" niteliğindeki hizmetin bedelini iskonto oranlarına yansıtır. Komisyonlar ve faiz oranları, standart bir krediden daha yüksek olabilir.
• Seçicilik: Banka için en büyük kâbus, ithalatçının iflası veya o ülkenin parayı transfer etmeyi yasaklamasıdır. Bu yüzden her alacak forfaiting kapsamına alınmaz; proje "sağlam" bir güvence (banka avali) gerektirir.

İki Kardeş: Forfaiting ile Factoring Arasındaki Farklar

Ticaretin finansmanında nakit akışını yönetmek hayati önem taşır. Ancak her alacak aynı değildir. Bir ayakkabı sevkiyatı ile bir fabrika kurulumunun finansal ihtiyaçları birbirinden farklıdır. 

İşte factoring ve forfaiting arasındaki temel ayrışma da genel olarak bu nokta üzerinden şekillenir. Aşağıdaki tablo, temel kriterler üzerinden iki yöntemi karşılaştırarak hangi yöntemin hangi durumlarda tercih edildiğini gösteriyor:

Bu tablo ışığında forfaiting ve factoring farkını şu şekilde özetlemek mümkündür: Eğer düzenli, kısa vadeli ve fatura bazlı bir çalışma söz konusu ise factoring; tek seferlik, büyük montanlı ve uzun vadeli bir proje yürütüyorsa forfaiting doğru adrestir.