EBIT ve EBITDA Nedir? Nasıl Hesaplanır?

Finansal tabloların dili, bazen en deneyimli yatırımcılar için bile labirente dönüşebilir. Ancak bu karmaşanın içinde, bir şirketin gerçek "nefes alışını" gösteren iki temel durak vardır: EBIT ve EBITDA.

Gelin, bu iki kavramı teknik ama anlaşılır bir şekilde, bilanço kalemlerinin ötesindeki mantıkla birlikte ele alalım.

EBIT Nedir?

EBIT (Earnings Before Interest and Taxes), adından da anlaşılacağı üzere faiz ve vergi öncesi kârı ifade eder. Bizim şirketlerimizin gelir tablolarında ise, bu kavram karşılığı olarak "Faaliyet Kârı" ifadesini görürüz.

EBIT'in en temelde yatırımcıya anlattığı şudur: Şirketin sermaye yapısından (ne kadar borçlu olduğu) ve vergi yükümlülüklerinden bağımsız olarak, sadece iş modelinin ne kadar kâr ürettiğini ölçmek… 

Daha canlı bir ifadeyle söylersek EBIT bize, "Bu şirket, bankaya borcu olmasaydı ve devlete vergi ödemeseydi ve esas işinin dışında hiçbir iş yapmasaydı, sadece çekirdek işinin satışlarından ne kadar kâr ederdi?" sorusunun yanıtını verir.

EBIT Nasıl Hesaplanır?

EBIT hesaplamasında, öncelikle net satışlardan satılan malın maliyetini düşeriz ve bu bizi “Brüt Kâr”a ulaştırır. Bir sonraki adımda ise, brüt kârdan “Faaliyet Giderleri”ni indirerek EBIT rakamını buluruz.

Uygulamada, gelir tablosunda yer alan “Faaliyet Kârı” kalemi, EBIT’in doğrudan karşılığı olarak kabul edilir ve analizlerde en sağlıklı referans noktasıdır.

EBIT Formülü

EBIT formülünün en yaygın kullanılan, pratik hali şöyledir :

EBIT = Brüt Kâr - Faaliyet Giderleri (Pazarlama + Genel Yönetim + Ar-Ge)

EBITDA Nedir?

Daha önceki yazılarımızda incelediğimiz FAVÖK kavramının küresel literatürdeki karşılığı EBITDA, aslında birer teknik kısaltmadan çok, şirketin verimlilik karnesini okuma sanatıdır. 

EBITDA hesaplaması, EBIT’in bir adım ötesine geçerek, nakit çıkışı gerektirmeyen "muhasebesel" giderleri de denklemin dışına çıkarır. Bunu yapmaktaki amaç ise, bir bakıma şirketin operasyonel kas gücünün en çıplak halde görebilmektir, ancak EBITDA’nın doğrudan nakit akışı olmadığını ve işletme sermayesi ile yatırım ihtiyacını dışarıda bıraktığını unutmamak gerekir.

EBITDA Açılımı Nedir?

EBITDA; Earnings Before Interest, Taxes, Depreciation and Amortization ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçedeki tam karşılığı ise bildiğimiz üzere aynı zamanda FAVÖK’ün açılımı olan "Faiz, Vergi, Amortisman ve İtfa Öncesi Kâr"dır.

EBITDA Nasıl Hesaplanır?

EBITDA hesaplanırken, EBIT’e, aslında kasadan nakit olarak çıkmayan ancak muhasebe kuralları gereği gider sayılan amortisman ve itfalar geri eklenir.

EBITDA Formülü

EBITDA iki farklı şekilde formülize edilebilir. Ancak uygulamada en sağlıklı sonuç veren yöntem yukarıdan aşağıya hesaplamadır:

EBITDA = EBIT (Faaliyet Kârı) + Amortisman ve İtfa Giderleri

EBITDA Marjı Nedir?

Bir şirketin sadece ne kadar kâr ettiği değil, bu kârı ne kadar verimli ürettiği de kritiktir. EBITDA marjı, her 100 birimlik satışın ne kadarının operasyonel nakit potansiyeline dönüştüğünü gösterir ve onun da formülü şu şekildedir:

EBITDA Marjı = (EBITDA / Toplam Satışlar) x 100

Bu oran, şirketin operasyonel verimliliğini rakipleriyle kıyaslamamıza olanak tanır; ancak fiyatlama gücü, sektör yapısı ve ölçek etkileri nedeniyle tek başına yeterli bir performans ölçütü olarak değerlendirilmemelidir.

EBITDA Oranı Kaç Olmalı?

"EBITDA oranı kaç olmalı?" sorusu, tıpkı diğer finansal göstergelerde olduğu gibi tek bir sihirli rakama sahip değildir. İdeal oran, şirketin faaliyet gösterdiği sektöre göre belirgin şekilde değişir.

• Yazılım, teknoloji gibi düşük sermaye yoğun sektörlerde %30-40+ marjlar oldukça normal ve hatta iyidir.
• Perakende, yüksek hacimli üretim veya geleneksel sanayi sektörlerinde %10-20 arası marjlar genellikle sağlıklı kabul edilir.
• Bazı hizmet sektörlerinde veya finansal kurumlarda daha yüksek marjlar (%20-40+) görülebilirken, ağır sanayi veya havacılık gibi alanlarda daha düşük seviyeler beklenebilir.

EBITDA oranında asıl kritik nokta ise; marjın geçmiş yıllara göre istikrarlı bir şekilde artıp artmadığı ve sektör ortalamalarının üzerinde seyredip seyretmediğidir.

EBIT ve EBITDA Arasındaki Farklar

İki kavram arasındaki temel fark, daha önce de belirttiğimiz üzere "Amortisman ve İtfa" kalemine bakış açısında gizlidir.

Operasyonel Karlılık Açısından Farklar

• EBITDA kısa vadeli nakit üretme gücüne odaklanır; varlık yenileme ihtiyacını (amortisman) dışarıda bırakır → Nakit akışına daha yakın bir resim çizer.
• EBIT ise amortismanı gerçek bir maliyet olarak kabul eder → Uzun vadeli sürdürülebilir kârlılığı daha disiplinli yansıtır.

Analiz Sürecinde EBIT–EBITDA Kullanımı

Yatırımcılar genellikle yüksek duran varlık yatırımı gerektiren (enerji, sanayi gibi) şirketlerde EBITDA'yı tercih ederler; çünkü büyük yatırımların yarattığı devasa amortisman giderleri net kârı baskılayarak yanıltıcı bir tablo çizebilir. EBIT ise teknoloji veya hizmet gibi "hafif" bilançolu şirketlerde çoğu durumda daha net bir performans ölçütü sunabilir.

EBITDA Hesaplama Örnekleri

Diyelim ki bir teknoloji şirketinin verileri şu şekilde:

• Satış Geliri: 1.000.000 TL
• Faaliyet Kârı (EBIT): 200.000 TL
• Amortisman Giderleri: 50.000 TL

Bu tabloda;

• EBITDA: 200.000 + 50.000 = 250.000 TL
• EBITDA Marjı: %25

EBIT–EBITDA'nın Finansal Analizdeki Önemi

EBIT ve EBITDA, gelir tablosunun alt satırına (net kâra) inmeden önceki en güçlü "gerçeklik filtreleridir". Faiz oranları, vergi politikaları, ülke bazlı farklılıklar gibi dış gürültüleri temizler ve bizi şirketin öz operasyonel verimliliğine götürür.

Unutmayalım: Net kâr muhasebe kurallarının süzgecinden geçerken, nakit akışı ekonomik gerçeğe daha yakın bir tablo sunar. EBITDA ise bizi bu gerçeğe en çok yaklaştıran göstergelerden biridir - tabii ki sektör dinamikleri ve uzun vadeli yatırım ihtiyacı göz ardı edilmeden yorumlandığında.

Kısacası bu iki metrik, doğru kullanıldığında bir şirketin "kalp atışını" dinlemenizi sağlar.