Hedge Nedir ve Nasıl Yapılır? Yatırımcılar İçin Riskten Korunma Rehberi

Hedge Ne Demek?

Finans piyasalarının ileri düzey uzmanlık gerektirdiği düşünülen işlemlerinden hedge (riskten korunma) göründüğü kadar zor ve karmaşık değildir. Belirli bir sistematik üzerinden ilerlendiğinde hedge yapmak, bireysel yatırımcıların çoğunluğunun da tercih ettiği işlemleri arasına girebilir.

Hedge, ileri tarihte oluşabilecek finansal riskleri azaltmak veya dengelemek amacıyla yapılan işlemler bütünüdür. Hedging nedir dendiğinde ise bu yapılan işlemlerin adı hedgingdir.

Hedge özellikle ithalat ve ihracat ile uğraşan ya da döviz veya emtia riski yüksek işletmelerin risklerden korunmak amacıyla yaptığı popüler finansal işlemlerdendir.

Forex piyasasında kurumsal yatırımcılar kadar bireysel yatırımcıların da finansal risklerden korunmak amacıyla kullandığı hedge işleminin önce tanımını yaparak daha sonra hedge nasıl yapılır örnekleri üzerinden anlatmaya çalışalım.

Hedge Yapmanın Amacı ve Mantığı Nedir?

Hedge işlemi forex piyasasında zaman zaman marjin yönetimi amacıyla kullanılsa da esas olarak fiyat, kur ve faiz risklerinden korunmayı ifade eder. Bu yöntemin riskten korunma amacından çok strateji olarak uygulandığı söylenebilir.

Özüne uygun olarak hedge işlemi özellikle ihracat ve ithalatçılar başta olmak üzere ticari işletmenin faaliyetlerini riske sokacak gelişmelerden korunmak amacıyla yapılır. Örneğin ihracat ve ithalatçılar döviz üzerinden borç ve alacaklarında vade tarihine kadar çeşitli risklerle karşı karşıya kalırlar. İşte bu risklerin işletmeyi finansal yönden zora sokmaması amacıyla hedge yapmak bir nevi sigorta işlemi yerine geçmektedir. Diğer bir örneği ise bireysel yatırımcılar için verebiliriz: Dolar üzerinden uzun vadeli ev borcuna giren yatırımcı döviz fiyatlarında oluşan dalgalanmalarda katlanabileceğinin üstünde ödemelerle karşılaşmamak amacıyla hedge işlemlerine yönelebilmektedir.

Hedge Nasıl Yapılır? Kullanılan Finansal Araçlar

Bir örnek üzerinden ilerleyelim:

Yurt dışına ürün satan bir kurumun ürününü Dolar/TL kuru 42 TL iken 400 TL birim maliyetle ve birim fiyatı 10 dolardan 100 bin birim ürünü bir ay vadeli olarak sattığını farz edelim. Bir ay sonra olan teslim tarihinde dolar kurunun ise 40 TL’ye düştüğünü düşünelim. Bu durumda satış anlaşmasının yapıldığı tarihte birim başına işletmenin karı 0 TL’ye düşer. Döviz kurundaki değişime bağlı ihracatçı piyasa riski nedeniyle kar edememiştir.

Piyasa riski sadece döviz kuru riskinden ibaret değildir. Altın, petrol dahil olmak üzere muhtelif emtialarda da piyasa riski taşınmaktadır. Mesela, hammadde fiyatlarının değişmesi, bakırı hammadde olarak kullanan bir işletmenin tam bakır alacağı veya satacağı zamanda fiyatının dalgalanması gibi örnekler ve daha fazlası piyasa riskine örnek olarak verilebilir. Bu durumda hedge yapılmadığı için planlanan kar uçup gidebilir.

Bilinir ki kur hiçbir zaman yerinde durmaz. Bu durumda hedge yapılsaydı işletme karını koruyabilir ya da zararını sınırlandırabilirdi.

Hedge İşlemlerinin Kullanıldığı Başlıca Türev Araçlar

Futures (Vadeli İşlem Sözleşmeleri) ve Forward Sözleşmeleri

Vadeli işlem sözleşmeleri, belirli bir varlığı gelecekteki bir tarihte, bugünden belirlenen bir fiyattan alma veya satma anlaşmalarıdır. Yukarıdaki örnekte olduğu gibi ihracat yapan bir şirkette USD/TRY futures’ta short pozisyon alarak kur düşüşüne karşı korunur.

Opsiyon Sözleşmeleri

Yatırımcıya bir varlığı belirli bir fiyattan alma (call) veya satma (put) hakkı verir. Örneğin hisse senedi yatırımcısı elindeki hisse için satış opsiyonu alarak düşüş riskini sınırlar.

Swap İşlemleri

Swap sözleşmeleri, genellikle değişken faizli kredilerden kaynaklanan faiz riskinden korunmak amacıyla kullanılır. Bu işlemlerde taraflar, belirli bir vade boyunca faiz ödemelerine ilişkin nakit akışlarını takas eder.

Örneğin; bankadan değişken faizli (referans faiz + marj) bir kredi kullanan bir şirket, faiz oranlarındaki olası artış riskine karşı faiz swapı sözleşmesi yaparak değişken faiz ödemelerini sabit faiz ödemeleriyle değiştirebilir. Bu sayede şirket, kredi maliyetini sabitleyerek faiz dalgalanmalarına karşı korunmuş olur.

Forex piyasasında ise hedge yapmadan önce hedge stratejilerinin başarılı olabilmesi için hedge unsurlarını bilmekte fayda var.

Hedge sisteminin unsurları

Hedge işlemi yapacağımız zaman öncelikle hedge sisteminin parçalarını gözden geçirelim.

1- Yatırım aracı

2- Lot büyüklüğü

3- Teminat miktarı

4- Swap Maliyeti

Şimdi Hedge sisteminin unsurlarını daha detaylı olarak gözden geçirelim;

Yatırım aracı

Hedge yapmadan önce hangi yatırım aracını ne yönde işlem açılmalı? Sorusuna cevap vermeliyiz. Biz kendi örneğimizde Dolar/TL düşmesi halinde artı bakiye veren bir pozisyon açmalıyız ki kur düşerken zararı önleyelim.

Pozisyon: USD/TRY satış pozisyonu açılmalı

Lot büyüklüğü

Açacağımız pozisyonun büyüklüğü ne olmalı? İşte bu soruyu cevaplamak için USDTRY kuru grafiğinde bir ay vadeli işlem yaptığımız için USDTRY kurunun düşüş yönlü 30 günlük hareketine bakmalıyız. Bizim örneğimizde 30 günlük süreçte 2.000 piplik bir hareket söz konusu. Bu perspektifte de riskimizin 2.000 piplik olduğunu öngörebiliyoruz.

1 lot USDTRY paritesi 100 bin dolara eşittir.

Biz 1 milyon dolarlık bir anlaşma yaptığımız için bu rakam üzerinden hedge yaptığımızda 10 lotluk işlem açmak yeterli olacaktır.

Lot büyüklüğü= 10 lot

Teminat miktarı

Pozisyonu açmak için ne kadar teminata (marjin)  ihtiyacımız var ve hesabımızda ne kadar bakiye bulundurmalıyız? Bu noktada devreye kaldıraç giriyor. Hesabınızın bakiyesine ve enstrüman türüne göre ne kadar kaldıraç kullanabileceğinizi müşteri temsilcinizden öğrenebilirsiniz. Biz kaldıracı bu örnekte 1’e 10 olarak hesaplayacağız.

TEMİNAT= FİYAT X İŞLEM BOYUTU/ KALDIRAÇ

FİYAT 42 X 1.000.000 / 10 =  4,2 Milyon TL 

Teminat veya marjin hesaplamak istemiyorsanız GCM Yatırım'ın marjin hesaplama bölümünden hesaplayabilirsiniz.

Pozisyon açmak için teminat miktarı 4,2 milyon TL’dir fakat bu pozisyonu sürdürmek için gerekli olan para miktarı daha fazladır.

Forex piyasası kaldıraçlı bir piyasa olduğu için kar ve zarara direkt etki eder.  Mesela 30 işlem gününde Dolar/TL paritesinin 2.000 piplik hareket yaptığını düşünelim. Peki bir pipin rakamsal karşılığı neye eşittir.

Pip hesaplamayı okumak için linke tıklayabilirsiniz.  Dolayısıyla ister formülle ister GCM Yatırım'ın pip hesaplama aracından hesaplayabilirsiniz. 

10 lotluk USD/TRY satış pozisyonunda 1 piplik hareket yaklaşık 100 ABD dolarına, yani kurun 42 olduğu varsayımıyla yaklaşık 4.200 TL’ye karşılık gelmektedir.

30 işlem gününde 2.000 piplik olası bir ters fiyat hareketi dikkate alındığında, pozisyonun sürdürülebilmesi için yaklaşık 8,4 milyon TL’lik bir fiyat dalgalanmasına karşı yeterli teminat ve bakiye bulundurulması gerekmektedir.

Bu tutar, pozisyon açmak için gerekli olan 4,2 milyon TL’lik başlangıç teminatından bağımsız olarak değerlendirilmelidir.

Swap Maliyeti

Vade süresince işleyecek swap bedeli ne kadardır?

Açık pozisyonlarda işlemin bir sonraki güne taşınması durumunda, swap adı verilen gecelik taşıma maliyeti veya getirisi oluşur. Swap yönü ve tutarı; ilgili para birimlerinin faiz oranlarına, piyasa koşullarına ve aracı kurum uygulamalarına göre değişiklik gösterebilir.

Forex piyasasında altın emtiasında hedge işlemi nasıl yapılır?

Hedge işlemleri pariteler kadar emtialarda da özellikle tüccarlar tarafından tercih edilen işlemler arasındadır. Mesela pamuk, buğday ticareti yapan ihracatçılar veya ithalatçılar, sanayi ile uğraşan alüminyum, bakır gibi emtialara bağımlılığı yüksek işletmeler. Özellikle de kuyumcuları, altın işi ile uğraşan ihracatçı ve ithalatçıları ya da kuyum ile uğraşan işletmelerin riskten korunma amacı ile küçük meblağlarla yüksek hacimli pozisyonlarda hedge işlemi yapmalarını örnek olarak verebiliriz. Risklerin arttığı dönemde güvenli yatırım aracı olarak görülen altında fiyatların artması altın borcu olan işletmeler için ciddi handikaplar oluşturabilmektedir. Global ekonomide istikrarın yüksek olduğu dönemlerde ise altın yatırımına ilgi azalmakta ve altın fiyatlarında ciddi düşüşler yaşanabilmektedir. Bu durum ise altın alacağı olan işletmeler için ciddi maliyetler oluşturabilmektedir. İşte tüm bu durumlar Forex piyasasında altın fiyatlarının hem yükselişine hem de düşüş fiyatı yönünde hedge yapılabilmesi altın gibi emtialarda ve paritelerde önemli avantajlar sağlamaktadır.

Yazımızda forex piyasasından dövize örnek verildi fakat bu piyasada bakır, altın, gibi birçok emtiada hedge yapabilirsiniz. Daha fazla bilgi için GCM Yatırım'ın uzman ekibinden destek alabilirsiniz.

Hedging Stratejisinin Avantajları ve Dezavantajları

Hedge etmenin avantaj ve dezavantajlarını ayrı ayrı ele alalım:

Avantajları;

Bireysel yatırımcı açısından bakıldığında yatırımcıyı kur riskinden veya birikimin enflasyon karşısında erimesinden koruyan stratejilerdir.

Ticari hayatta ise emtia, döviz, faiz dalgalanmalarına karşı zarardan korunmayı veya zararı minimize etmeyi sağlar.

Dezavantajları;

Düşük marjla yüksek zararlardan korunmaya çalışılırken kullanılan kaldıraç avantaj yerine dezavantaja dönüşebilir. Terste kalan pozisyonlar nedeniyle zarar daha da artabilir. 

Etkili Bir Hedge Stratejisi İçin Dikkat Edilmesi Gerekenler

Hedge stratejisine karar verirken riskin büyüklüğü ve türü belirlenmelidir. Portföyün hangi oranlık kısmının hedge edileceği iyi bir strateji ile saptanmalıdır. Burada yatırımcının risk profili devreye girer. Bireysel bir yatırımcının hisse senedi hedgingi için bu oran yüzde 20 olabilirken ticari işlemlerde yüzde 80 olabilir. Hedge yapmadan önce hangi yatırım aracına ne miktarda işlem yapılacağı kararlaştırılmalıdır. Kaldıraç kullanılıp kullanılmayacağı ve kaldıraç kullanımından kaynaklı riskler göz önüne alınmalıdır. 

Öte yandan kullanılan enstrümanın türüne göre vade seçimine dikkat edilmelidir. Kullanılacak türev aracın vadesi, maliyeti ve kaldıraç etkisi dikkatle analiz edilmelidir.