Borsada Rüçhan Hakkı Nedir? Nasıl Kullanılır?

Kökeni Arapça’ya dayanan ‘rüçhan’, ‘öncelik’ ve ‘ağır basma’ anlamlarını taşır. Terim, borsada bedelli sermaye artırımı sürecinde kullanıldığı gibi, örneğin hukuk dilinde alacaklarda rüçhaniyet gibi önceliği ifade eden farklı kullanımlara da sahiptir.

Borsadaki şirketler açısından ise rüçhan hakkı, bedelli sermaye artırımı sürecinde mevcut ortakların korunmasına yönelik en temel mekanizmalardan biridir. İlgili düzenlemede “Her pay sahibi, yeni çıkarılan payları, mevcut paylarının sermayeye oranına göre, alma hakkını haizdir.” der (TTK, madde 461/1). Borsada rüçhan hakkı olarak bildiğimiz bu hüküm, yatırımcılara şirketteki paylarını koruyabilme güvencesi sağlar.

Bu noktadan sonra akla gelen temel soru şudur: Rüçhan hakkı uygulamada nasıl işler ve yatırımcı açısından hangi fırsatlarla, hangi risklerle birlikte değerlendirilmelidir? İşte şimdi bu soruların yanıtlarını keşfedeceğiz.

Rüçhan Hakkı Nasıl Kullanılır?

Rüçhan hakkı süreci, bir karar ile başlar. Bu karar, bedelli sermaye artırımına yönelik genel kurul kararı veya kayıtlı sermaye sistemini seçmiş şirketlerde, tavan içinde kalmak koşuluyla bir yönetim kurulu kararıdır. Ardından SPK’ye başvurulur ve onay geldiğinde SPK bülteninde duyurusu yapılır. Sonrasında ise KAP’ta, artırıma ilişkin detaylar yayımlanır.

Şimdi gerçek bir sermaye artırım duyurusu örneği üzerinden sürecin nasıl işlediğini inceleyelim.

Duyuru CVK Maden İşletmeleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye (CVKMD) ait ve 4 Ağustos 2026 tarihinde KAP’ta yayımlanmıştır. Duyurunun detayları şöyledir:

• Yönetim Kurulu Karar Tarihi: 12.12.2025
• SPK Başvuru Tarihi: 14.12.2025
• SPK Onay Tarihi: 29.07.2026
• Mevcut Sermaye: 1.400.000.000 TL
• Ulaşılacak Sermaye: 3.780.000.000 TL
• Sermaye Artırım Tutarı: 2.380.000.000 TL
• Artırım Oranı: %170 bedelli
• Rüçhan Hakkı Kullanım Fiyatı: 1 TL (nominal değer)
• Rüçhan Hakkı Kullanım Süresi: 05.08.2026–19.08.2026 (15 gün)
• Kayıt Tarihi: 06.08.2026 —  (Borsada işlem gören tipteki payların hak sahiplerinin belirlendiği tarih) 
• Ödeme Tarihi: 07.08.2026 — (Yeni payların, payları Borsa‘da işlem gören pay sahiplerinin hesaplarına gireceği tarih) 

Bu duyuruda da görüldüğü üzere önce yönetim kurulu kararı alınmış ve ardından SPK’ye başvurulmuş. SPK onay verdikten sonra ise artırım için detaylar netleşmiştir. 

Şirketin artırım öncesi sermayesi 1,4 milyar TL’dir. %170 oranındaki bedelli sermaye artırımıyla sermayeye 2,38 milyar TL eklenmiş ve sermaye 3,78 milyar TL’ye yükselmiştir. Ortakların şirket sermayesindeki pay oranlarını koruyabilmeleri için mevcut pay adetlerinin 1,7 katı kadar yeni pay almaları gerekir. Örneğin 100 payı bulunan bir yatırımcı, 170 TL ödeyerek 170 yeni pay alabilir; böylece toplam pay adedi 270’e ulaşır.

Ancak sermaye artırım tutarının tamamını, işlem sırasında şirkete giren yeni nakit olarak değerlendirmemek gerekir. CVK Maden’in sonuç bildirimine göre artırımda, hâkim ortağın daha önce şirkete yatırdığı nakit borç ve sermaye avanslarına ilişkin mahsup işlemleri de yapılmıştır.

Öte taraftan bu örnekte kullanım fiyatı 1 TL; kullanım tarihleri ise  5–19 Ağustos 2026 arası olarak belirlenmiştir. Dolayısıyla yatırımcılar, 5–19 Ağustos 2026 arasında rüçhan haklarını kullanarak her yeni pay için 1 TL ödeyebilmiştir. Haklarını kullanmak istemeyen yatırımcılar ise kuponlarını, borsada işlem gördüğü süre içinde, en geç 13 Ağustos 2026 tarihinde satabilmiştir.

Rüçhan Hakkı Kupon Pazarı (RHKP) Nasıl İşler?

Rüçhan hakkı, yine kanuna göre devredilebilir nitelikte bir haktır (TTK, madde 461/4). Bu nedenle yatırımcılar ellerindeki rüçhan haklarını kullanabilecekleri gibi, isterlerse bu hakları Borsa İstanbul’da alıp satabilirler.

Eskiden bu işlem “Rüçhan Hakkı Kupon Pazarı (RHKP)” adıyla ayrı bir pazarda yürütülüyordu. Günümüzde ise rüçhan hakları, artık ilgili payın işlem gördüğü pazarda, “.R” uzantılı kodlarla açılan ayrı bir sırada işlem görmektedir.

CVK Maden’in borsada işlem gören B grubu paylarına ilişkin rüçhan hakkı sırası CVKMD.R koduyla gösterilir.

Rüçhan hakkı sırasının açılış ve kapanış tarihleri, şirketin rüçhan hakkı kullanım takvimine göre belirlenir. Borsa prosedürüne göre rüçhan hakkı sırası, kullanım süresinin başladığı gün açılır ve her bir lot, 1 TL nominal değerli payın yeni pay alma hakkını ifade eder. Diğer taraftan açılış sırasında fiyat marjı yoktur ancak ilk tescilden sonra fiyat marjı %50 olarak uygulanır. 

Bedelli Sermaya Hesaplaması Nasıl Yapılır?

TERP, bedelli sermaye artırımı nedeniyle rüçhan hakkının paydan ayrılması sonrasında hesaplanan teorik düzeltilmiş pay fiyatını ifade eder. Bu değer payın piyasada mutlaka işlem göreceği fiyat değildir. 

Bu noktada TERP (Theoretical Ex-Rights Price) yaklaşımı, yeni hisselerin, bölünme düzeltmesi sonrası sulanma etkisiyle oluşacak teorik fiyatını verir ve formülü şu şekildedir:

TERP = [Eski Hisse Fiyatı + (Rüçhan Fiyatı*Bedelli Oranı)] ÷ (1+Bedelli Oranı)

CVK Maden örneği üzerinden hesaplama yapacak olursak:

Formülde %170 oranı 1,70 olarak kullanılır.

Borsa İstanbul’un CVKMD için yayımladığı hak kullanımı bildiriminde, 5 Ağustos 2026 tarihli teorik fiyat 14,889 TL olarak açıklanmıştır. Bu fiyat, fiyat adımına yuvarlanmamış değerdir.

Bu teorik fiyatın formülde karşılık geldiği artırım öncesi fiyat yaklaşık 38,50 TL’dir. Hesaplama şöyledir:

• Bedelli oranı: %170 — Bir mevcut paya karşılık 1,7 yeni pay
• Artırım öncesi fiyat: 38,50 TL
• Yeni pay alma bedeli: 1 TL

TERP = [38,50 + (1 × 1,70)] ÷ (1 + 1,70)

TERP = 40,20 ÷ 2,70 ≈ 14,889 TL

Dolayısıyla hak kullanımının başladığı tarih için teorik düzeltilmiş pay fiyatı yaklaşık 14,889 TL olur. Gerçek işlem fiyatı ise piyasadaki arz ve talebe göre oluşur.

Rüçhan Kuponunun Teorik Değeri Nasıl Hesaplanır?

Bir mevcut paya ait rüçhan kuponunun teorik değeri şu şekilde hesaplanabilir:

Rüçhan Kuponunun Teorik Değeri = Eski Hisse Fiyatı − TERP

CVK Maden örneğinde:

38,50 − 14,8889 ≈ 23,6111 TL

Buna göre bir mevcut paya ait kuponun teorik değeri yaklaşık 23,611 TL olur. Aynı sonuç, kuponun sağladığı 1,7 yeni pay alma hakkı üzerinden de bulunabilir:

1,70 × (14,8889 − 1) ≈ 23,6111 TL

Burada fiyatın 38,50 TL’den yaklaşık 14,889 TL’ye düzeltilmesi, tek başına yatırımcının zarar ettiği anlamına gelmez. Teorik olarak eski payın değeri, hak kullanımından sonra pay ile rüçhan kuponu arasında paylaşılır.

Riskler ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Bedelli sermaye artırımı sürecinde yatırımcının önünde aslında beş farklı yoldan söz edilebilir ve her bir yolun getirisi, riski ve zamanlaması noktasında kritik hususları iyi bilmek gerekir.

• Rüçhan hakkını kullanmak:

Vadesi içinde rüçhan bedelini ödeyerek yeni payları alırsınız. Böylece şirketteki pay oranınız korunur ve sulanma etkisine maruz kalmazsınız. Bunun anlamı “Mevcut hisse oranımı koruyorum ve şirkete yeni kaynak sağlıyorum” demektir.

• Rüçhan haklarını satmak:

Herhangi bir sebeple katılmak istemiyorsanız, rüçhan hakkı kuponlarını pazar süresi içerisinde satabilirsiniz.

• Kısmi satış ile katılım:

Bazen bedelli artırımına katılmak istediğiniz halde elinizde yeterli nakit olmayabilir. Böyle bir durumda hisselerin bir kısmı satılarak fon yaratılır ve kalan hisselerin rüçhan hakları kullanılır.

• Hisselerin tamamını satmak:

Artırım sürecine hiç girmek istemiyorsanız, en geç kayıt tarihinden önce hisseleri satıp tamamen kenara çekilebilirsiniz. Bu durumda bedelli süreci sizi ilgilendirmez; çünkü artık ortak değilsiniz.

• Hiçbir şey yapmamak:

Bu aslında bir seçenek değil, dikkatsizlikten kaynaklanan bir risktir. Bu durumda rüçhan hakkını ne kullanmış ne de satmış olursunuz ve süre bitince hak kaybına uğrarsınız. Hisseleriniz yerinde kalsa da, ortaklık payınız küçülür ve negatif sulanma etkisiyle portföyünüz değer kaybeder.

Rüçhan Hakkını Kullanmak mı Satmak mı Mantıklı?

Rüçhan hakkının kullanıp kullanılmamasında asıl soru, bedelli sonucu elde edilecek kaynağın nerede kullanılacağıdır ve borsadaki şirketler bu amaçla bir fon kullanım raporu yayımlar. Dolayısıyla karar aşamasında bu dokümanın mutlaka incelenmesi gerekir.

Fon kullanım raporu değerlendirilirken odaklanılacak temel soru şudur:

Şirkete yatırdığım her 1 TL’lik ek sermaye, makul bir süre içinde yine en az 1 TL’lik değere dönüştürülebilecek mi?

Daha derinlemesine bir analitik bakış için ise sermaye artırım süreci şu perspektiften ele alınabilir:

• Fon büyüme yatırımlarına gidiyorsa, getirisi sermaye maliyetinin üzerinde mi?
• Borç ödemesi için kullanılıyorsa, faiz yükündeki azalma hisse başına kârı destekleyecek mi?
• İşletme sermayesi ihtiyacını karşılıyorsa, nakit akış döngüsü kalıcı biçimde iyileşecek mi?
• Sermaye yapısını güçlendirmeye yöneliyorsa, bu sürdürülebilir mi?

Bu sorulara verilecek yanıtlar, yatırımcının rüçhan hakkını kullanma ya da satma kararını bilinçli ve stratejik biçimde alabilmesi açısından kritik önemdedir.