Fed Faiz Kararları Ekonomiyi Nasıl Etkiler?

Dünyanın en büyük ekonomik güce sahip ülkelerinden ABD'de, ülkenin merkez bankası (FED), aldığı kararlar ve sahip olduğu enstrümanlar ile küresel finans piyasalarında son derece etkili olmakta ve varlık fiyatlarına yön vermektedir. FED'in para politikası ve aldığı kararlar yatırımcılar tarafında çok yakından takip edilmektedir. Federal Reserve System (FRS) olarak isimlendirilen bir sistem ile faaliyet gösteren ABD merkez bankasının yapısı, dünya üzerindeki çoğu ülkede yürürlükte olan uygulamadan farklı bir organizasyondur.

FRS, ülkedeki 12 bölgenin merkez bankalarından ve bir yönetim kurulundan oluşur. Her merkez bankasının kendi yönetim kurulu ve başkanı vardır.

Fed Faiz Kararları Neden Önemli?

Dünyadaki en büyük hacme sahip rezerv para birimlerinden olan doların diğer para birimleri karşısında değer kazanması ya da zayıflaması Fed’in açıkladığı faiz kararından direkt olarak etkilenmektedir. Açıklanan işsizlik raporları, enflasyon rakamları, sanayi, ihracat ve büyüme verileri Fed’in kararını belirlemesinde etkili olmaktadır. Fed’in faiz kararı kadar kararın ardından açıklanan Federal Açık Piyasa Komitesi'nin (FOMC) toplantı tutanaklarında verilen mesajların tonu da önemlidir. Piyasa verilen mesajları şahin veya güvercin tonda algılayabilir.

Bu noktaya değinmişken şahin ve güvercin mesajların ne olduğunu açıklamak gerekir. Merkez bankalarının aldığı kararların tonu tanımlanırken dovish (güvercin) ve hawkish (şahin) sinyallerin verildiğini veya piyasanın bu mesajları şahin veya güvercin olarak algıladığını ekonomi haberlerinden okumuş olabilirsiniz. Güvercin mesaj, Fed’in tutumunun enflasyonu düşürmek değil ekonomiyi büyütmek ve işsizliği azaltmak olduğunu anlatır. Şahin mesaj ise ekonomik büyüme amacıyla daha fazla borçlanma ve harcamanın teşvik edileceğini izah eden bir benzetmedir.

Bu çerçevede, FED'in kararlarını nasıl aldığı, oylama sisteminin nasıl olduğu ve hangi üyelerin karar alma mekanizmasında yer aldığını bilmek önemli bir avantajdır.

Normal ekonomik şartlar altında yılda 8 kez yapılan toplantısında, yönetim kurulu üyeleri ve 12 bankanın başkanları hazır bulunurlar. Söz konusu toplantı sayısı gerektiği durumlarda artış göstermektedir.

FOMC toplantılarında, karar verme mekanizması içerisinde yer alan üyeler büyük önem arz etmektedir. Faiz oranlarına ve bankanın politikalarına ilişkin alınacak kararların oylamasında, 7 kişiden oluşan yönetim kurulu ve 5 merkez bankası başkanı yer almaktadır. Geriye kalan 7 merkez bankasının başkanları görüş bildirebilirken, alınacak kararlarda oy verme hakkına sahip değildirler.

Yatırımcıların, açıklamalarını ve aldığı kararları çok yakından takip ettiği FED'in yapısı içerisinde, 7 yönetim kurulu üyesi ile birlikte oy hakkı bulunan başkanlar şöyle sıralanabilir;

Boston FED Başkanı

New York FED Başkanı

Chicago FED Başkanı

St. Louis FED Başkanı

Kansas City FED Başkanı

Yönetim Kurulu ve FRS Başkanı, görev süresi boyunca FOMC toplantılarına liderlik etmek ve Bankanın resmi basın toplantılarında açıklamalar yapmakla görevlidir. Aynı zamanda Başkan, FED'in Senato'da düzenlediği sunumlarda, ABD senatörlerini uygulanan para politikaları hakkında bilgilendirir ve yetkililerin sorularını cevaplar. Başkan Bernanke'nin ekonomiye ilişkin görüşleri ve bu paralelde yaptığı konuşmalar, finans piyasaları tarafından detaylı bir şekilde incelenmektedir.

Fed Faiz Artırırsa Ne Olur?

Fed’in faiz artırma kararını etkileyen unsurlar yakından incelendiğinde en belirleyici faktörün enflasyondaki artış olduğu görülür. PMI verileri, tarım dışı istihdam rakamları da bu kararın verilmesinde etkilidir. Kredilere ulaşmadaki kolaylığın enflasyonun artmasına neden olduğu gerekçesiyle faizler yükseltilerek ekonomik ısınma dengelenmeye çalışılır. Tüketim maliyetlerinin artması nedeniyle harcamaların kısılacağı öngörülür. Fed’in faiz artırma kararı aynı zamanda mevduat faizlerini de yükselttiği için yatırımcının altın veya borsa gibi riskli araçlara yönelmesi konusunda da baskı oluşturmuş olur.

Bu nedenle altın ve borsayı etkileyen onlarca unsurdan biri olan faizin artırılması kararı sonucu altın ve borsanın genellikle düşmesi beklenir. Küresel piyasalarda dolarla fiyatlanan emtialar ise doların değer kazanması ile pahalanır. Ancak altını özellikle çizmekte fayda var ki Fed faizi artırırken verdiği tutanak mesajlarında güvercin sinyaller veriyorsa piyasa bir sonraki karara dair çıkarımlarda bulunabilir ve davranışını bu yönde geliştirebilir.

Faiz artışının bir başka etkisi ise ithalat ihracat rakamlarında görülür. ABD’ye ihracat yapan ülkelerde bu durum olumlu bir hava estirirken doların değerinin artması ithalatı düşürücü etki gösterir.

Fed Faiz İndirirse Ne Olur?

Fed, genellikle enflasyonun kontrol altına alındığı dönemlerde faizi sabit tutma veya faizi indirme kararı alabilir. Bu nedenle işsizlik beklentilerin üstündeyse, enflasyon hedeflendiği noktalara ulaşmışsa Fed faizi indirebilir. Bunun sonucu olarak ise dolar küresel piyasada zayıflar, DXY endeksinde düşüş görülür. Doların global piyasalardaki rezerv para rolünden dolayı dolar saklayan ülkelerde rezervlerin değerinde düşüş görülebilir.

Fed’in faizi indirmesi özellikle borsada risk iştahını artıran bir adım olarak karşımıza çıkar. Paranın bollaştığı bu dönemlerde harcamaların artacağı şirketlerin kredi desteğiyle büyüyeceği düşünülerek borsalara para girişi olur. Tahvillere ve Amerikan borçlanma senetlerine olan ilgi azalır. Dolarla fiyatlanan emtialar doların zayıflamasıyla diğer ülkelerin para birimleri karşısında ucuzlamış olur. Bu durum emtialara olan talebi artırabilir.

Konunun detayları için Faiz artarsa altın ne olur? başlıklı yazımıza göz atabilirsiniz.

Geçmişte Fed Kararlarının Piyasalara Etkileri

ABD Doları, dünya ticaretinde birçok ülke tarafından kullanılan çok önemli ve güvenilir bir para birimi olarak görülmektedir. Dolayısıyla söz konusu paraya ilişkin kararları alan FED, dünyanın çok yakından takip ettiği bir merkez bankasıdır. Doların değerini etkileyecek kararlar alınması sadece spekülatörleri değil, geliri ya da giderleri bu para cinsinden olan herhangi bir ekonomik birimi etkileyebilir.

Bu nedenle Fed’in sadece faiz kararı olmamakla birlikte geçmiş kararlarının etkilerini incelemek hem bugünkü kararları anlama hem de kıyaslama yapma noktasında yatırımcılara önemli fikirler vermektedir. 

Bunların yakın tarihlilerinden ve etkisi uzun süre devam etmiş olanlarından biri de 2008 krizi döneminde alınan sıfır faiz politikası sürecidir. 2008 Aralık’tan 2015 Aralık’a kadar süren bu dönemde ekonomik büyümeyi desteklemek ve iş yaratmayı teşvik etmek hedeflenmişti. Bu sürecin sonlanması ise 2015 yılının son FOMC toplantısında alınan faiz artırım kararıyla oldu. 

Bunun dışında yine yakın bir geçmişte yaşanan Koronavirüs pandemisi sürecinde yaşanacak ekonomik riske karşılık Mart 2020’de Fed faizi indirme kararı almıştı. Fed’in aldığı kararlarla 2022 yılına kadar faiz sabit tutulmuş ardından Mart toplantısında alınan kararla beraber parasal sıkılaşma sürecine girilmişti.

Fed Faiz Kararlarının Türkiye Ekonomisine Etkileri

Fed’in aldığı faiz kararlarının etkisi sadece dünya çapında merkez bankalarınca alınan veya alınacak olan kararları etkilemektedir. Öte yandan tek etki merkez bankası kararlarında görülmemekte; doların baskılanması ithalat ve ihracat rakamlarına yansımaktadır. Çünkü ABD doları, küresel ölçekte ithalat ve ihracat işlemlerinde en yoğun kullanılan, işlem hacmi en yüksek para birimi konumundadır.

O halde Fed’in faizi artırma ve düşürme kararının ülkemizdeki ekonomik yansımalarını ayrı ayrı ele almak gerekir.

Fed faizi indirdiğinde Türkiye ekonomisinde;

• Farklı faktörlerden de etkilenmekle birlikte dolar kurunda düşüş görülür.
• Düşen dolar kuru nedeniyle ons altın dolar bazında yükselse bile TL bazında fiyatı sınırlayabilir.
• Dolar yatırımından çıkan yatırımcı borsaya yönelebilir.
• İhracat geliri azalırken ithalat rakamlarında artış görülür.

Fed faizi artırdığında Türkiye’de;

• Türkiye’nin de aralarında bulunduğu gelişmekte olan ülkelerin para birimleri değer kaybeder.
• Mevduat ve faizli enstrümanlar cazip hale gelirken altın üzerinde baskı oluşabilir.

Sektörel Bazda Etkiler

Fed’in faizi artırma veya düşürme kararı özellikle teknoloji, finans ve enerji sektörlerini yakından ilgilendirir. Emtia piyasasında fiyatların etkilenmesine neden olur. Peki faizin yükseltilmesi kararı sektörel bazda nasıl yankı bulur?

• Faizin yükselmesi bankaların kullandıracağı kredi miktarını kısıtladığı ve parasal sıkılaşmaya neden olduğu için finans sektöründe karlılığın azalmasına neden olabilir. Faiz yükseldiği için aracı kurumlardaki borsa işlemlerinin düştüğü gözlemlenebilir.
• Faizlerin yükselmesi teknoloji sektöründe hem satışların düşmesi hem de borçlanmanın maliyetinin artması nedeniyle olumsuz hava estirir. Fed’in faiz artırma kararı teknoloji hisse senetlerinin fiyatının düşmesine neden olabilir.
• Faizin artırılması enflasyonu baskılayıcı etki göstereceğinden bu kararın etkisi enerji sektörüne olumlu yansır. 
• Dolara dayalı fiyatlanan emtialar ise doların değer kazanmasıyla küresel piyasalarda daha pahalı işlem görür. Bu da emtialara olan talebin azalmasına neden olabilir.

Fed’in faizi indirdiği dönemlerde ise;

• Bankaların kredi satışları artış gösterir. Borsaya ilgi artar.
• Teknoloji sektörü yatırımları artırır. Bilançolarındaki ciro kalemleri artış gösterir.

Yatırımcılar İçin Fed Kararları Rehberi

Yatırımcılar Fed kararlarından daha çok Fed’in faiz kararlarına dair beklentilerden etkilenmektedir. Bu nedenle bu beklentileri iyi takip etmek ve beklentiler tarafından zaten fiyatlanmış olan işlemler noktasında dikkatli olmaları gerekir. 

Yatırımcıyı Fed’in alacağı kararlara karşı koruyan önemli yatırım stratejilerinden biri ise riskin dağıtılmasıdır. Mevduat, tahvil, borsa ve emtia gibi çeşitli varlıklara sahip yatırımcılar faiz süreçlerine göre bu varlıkların sepettki oranında değişikliğe gidebilir. Çünkü Fed’in faiz artırdığı veya indirdiği dönemlerde, farklı varlık sınıflarının performansları değişkenlik gösterebilmektedir. Bu nedenle de yatırımcılar kendi risk profilleri ve yatırım vadeleri doğrultusunda portföy dağılımlarını yeniden gözden geçirmelidir.