Hisse Bölünmesi Nedir? Kapsamlı Yatırımcı Rehberi

Hisse Bölünmesi Nedir?

Hisse bölünmesi, yatırımcının sahip olduğu hisse adedi ve fiyatı üzerindeki direkt etkisi nedeniyle borsa yatırımcılarının yakından merak ettiği konuların başında gelmektedir. Yönetim Kurulu tarafından alınan hisse bölünmesi kararı ile hisse sayısı artırılmış olur. Hissenin kaç oranında bölüneceği hisse adedinin ne kadar artacağını açıklamaktadır. Hisse adedi artarken hissenin nominal değeri azalmış olduğu için toplam değerde bir değişiklik görülmemiş olur.

Hisse bölünmesi nedir? sorusunun ardından şirketler ve yatırımcılar için yararlarının neler olduğuna bakalım.

Hisse Bölünmesinin Amaçları ve Şirket İçin Faydaları

Borsa İstanbul Pay Piyasasındaki hisselerde Amerikan Borsalarında olduğu gibi parçalı alım imkanı bulunmamaktadır. Bu da küçük yatırımcının yüksek hisse fiyatına sahip hisselere ulaşamamasına neden olmaktadır. Yönetim Kurulu hisse bölünmesi kararıyla hissenin fiyatının da bölünmesini sağlar. Bu karardan elinde zaten hisse bulunan yatırımcı etkilenmez çünkü hisse fiyatı düşerken aynı oranda hisse adedi artmıştır. Ancak hisse almayı düşünen küçük yatırımcı yatırımına daha kolay bir şekilde ulaşmış olur.

Hisse bölünmesinde bir başka amaç da fiyatı düşen ve lot sayısı artan hissenin daha geniş yatırımcı kitlesine ulaşmasıdır. Bu sayede likiditenin artması sağlanmış olur.

Yüksek hisse fiyatı yatırımcı psikolojisi açısından bazı engellere takılabilmektedir. Bir hissenin 10 TL yerine 500 TL olması, rasyonel olarak şirketin pahalı olduğu anlamına gelmez ancak bireysel yatırımcının gözünde “hissenin zaten yeterince yükseldiği” algısı oluşturabilir. Diğer taraftan fiyatı 1 TL olan bir hissenin 2 TL olacağı fikri “paramı kolayca ikiye katlarım” yanılgısına düşürebilmektedir.

Bir diğer psikolojik engel ise yüksek lot adedine sahip olmanın kişide yarattığı zenginlik algısıdır. 10 TL’lik hissede 1000 lota sahip olmakla, 1000 TL’lik hissede 10 lota sahip olmak rasyonel olarak eşdeğerdir. Ancak fazla lot sayısı bireysel yatırımcıda daha yüksek bir tatmin oluşturabilir.

Bu nedenlerden dolayı hisse bölünmesi yatırımcı davranışları üzerinde etkili olabilmektedir.

Hisse Bölünmesi ve Sermaye Artırımı Arasındaki Temel Farklar

Bedelsiz sermaye artırımında şirket zaten sahip olduğu ancak bilançosunda sermaye kalemi olarak yazmadığı yedek akçe, emisyon primi gibi kaynaklarını sermayesine katmış olur. Bu noktada özsermaye değişmemiş olur, muhasebesel olarak kalemlerde yazan miktarlar değişmiş olur. Bu işlem neticesinde mevcut pay sahiplerine, ellerindeki hisse sayısına oranla bedelsiz paylar dağıtılır. Hisse fiyatı küçüldüğü için artan pay sayısı yatırımcının toplam hisse değerini değiştirmez.

Hisse bölünmesinde ise hiçbir muhasebesel değişiklik yoktur, hissenin nominal değeri küçülür, lot sayısı arttığı için toplam değer de bir değişiklik olmaz.

Bu iki karar da Yönetim Kurullarınca alınır ve alınan kararların yatırımcı nezdinde etkisi farklı olur. Bedelsiz sermaye artırımı piyasa tarafından büyümeye yönelik bir gösterge olarak yorumlanabilir. Şirketin karlılığını sermayeye ekleyerek şirketin daha da büyümesini sağlayacağı mesajı verilmektedir. Hisse bölünmesinde ise amaç çoğunlukla şirketin daha geniş yatırımcı tabanına ulaşma isteğidir. Bu kararla yatırımcı psikolojisi engeline takılan hisse fiyatı düşürülmüş olur. 

Bedelsiz Sermaye Artırımı Nedir?

Bedelsiz sermaye artırımı, bir şirketin iç kaynaklarını kullanarak ödenmiş sermayesini artırmasıdır. Bedelsiz sermaye artırımının sonunda tıpkı hisse bölünmesinde olduğu gibi yatırımcının elindeki paylar artar ama hisse fiyatı azalır. Bu nedenle iki kavram hatalı bir şekilde sık sık birbirinin yerine kullanılabilmektedir.

Bedelsiz sermaye artırımı hesaplamanın kolay uygulanan bir formülü bulunur.

Yeni fiyat = Eski fiyat / [1+ (Bedelsiz artırım oranı)]

Bu formülü baz alarak yüzde 4000 gibi yüksek bir oranla bedelsiz sermaye artırımı yapan şirket için örnek oluşturalım:

Yüzde 4000 bedelsiz ne demek? Bu oranda sermaye artırımı yapan ve hisse fiyatı 410 TL olan bir şirketin yeni hisse fiyatı ne olur?

Yeni fiyat = 410/ 1+40

Yeni fiyat = 10 TL olarak bulunur.

Sermaye artırımı ve hisse bölünmesinin karıştırılmasının bir başka nedeni ise hisse bölünmesine yaygın bir şekilde “bedelsiz hisse bölünmesi” denmesidir. Bu tanımlama nedeniyle sık sık bedelsiz sermaye artırımı ile aynı karar olduğu düşünülebilmektedir.

Hisse Senedi Bölünmesi Hesaplaması Nasıl Yapılır?

Hisse senedi bölünmesinin hesabı çok kolaydır ancak bazen çok yüksek oranlarda duyurulan bölünmeler yatırımcıların hesap yapmasını zorlaştırabilir. Bu nedenle en pratik yol formül üzerinden gitmektir.

Hisse bölünmesi hesabının formülü şu şekildedir:

Yeni hisse sayısı = Eski hisse sayısı X [1 + (Bölünme oranı/100)]

Bu formülü baz alarak yüzde 4000 gibi yüksek bir oranla hisse bölünmesi kararı alan bir şirket için örnek oluşturalım:

%4000 bedelsiz sermaye artırımı yapan şirket hissesine sahip bir yatırımcının 50 tane hissesi varsa bölünme sonrası hisse sayısı ne olur? Bu durumdan hisse fiyatı nasıl etkilenir?

Yeni hisse sayısı = 50 X [1+(4000/100)]

Yeni hisse sayısı = 2050 adet olarak bulunur.

Hisse adedi 40 kat arttı ancak hisse fiyatı düştüğünden elde bulunan hisselerin toplam piyasa değeri aynı kalmış oldu.

Bedelli Sermaye Artırımı Nedir?

Bedelli sermaye artırımı şirketlere borçlanmadan yeni finansman sağlanmasının yolunu açar. Şirketin piyasaya yeni hisse sürme kararıyla yatırımcı sayısını artırması hedeflenir. Bu durum hisse senetlerinin halihazırdaki yatırımcılara sunulması ile bazen de halka arz edilmesiyle sağlanır. Halihazırdaki yatırımcılara sunulan bu öncelik hakkı “rüçhan hakkı” olarak bilinir. Bu da yatırımcıların bedelli sermaye haberlerini yakından takip etmesine neden olmaktadır.

Hisse Bölünmesinin ve Sermaye Artırımlarının Yatırımcılara Etkileri

Hisse bölünmesi ve bedelsiz sermaye artırımlarında toplam değer değişmese de likiditenin artması, hissenin erişilebilirliğinin yükselmesi ve psikolojik bariyerlerin aşılması gibi farklı etkiler gözlemlenebilir.

Sermaye artırımı kararında şirketin özsermayesi değişmese de yedek akçe ve emisyon priminin sermaye artırımında kullanılması şirketin finansal yapısına ilişkin bir değerlendirme unsuru olarak görülebilir. 

Ters Hisse Bölünmesi (Hisse Birleştirme) Nedir?

Tersine bölünme Borsa İstanbul’da çok yaygın görülen bir durum değildir. Amerikan Borsalarında özellikle Nasdaq’ta daha sık uygulanır. Tersine bölünmede hisse adedi azaltılarak hisse fiyatının kotasyon standartlarına çekilmesi sağlanır. Örneğin 1 doların altına düşmüş bir hisse penny stock yani kuruşluk hisse kategorisine düşebilir. Tersine bölünme ile hissede bu durumun etkileri sınırlanabilir. 

Diğer taraftan da tersine bölünme sayesinde fiyatı düşük olan hissenin fiyatı artırılarak olumsuz hisse algısının değişmesi sağlanır. 

Borsa İstanbul ve SPK'nın Hisse Bölünmesi Sürecindeki Rolü

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) hisse bölünmesi ve sermaye artırımı kararlarında onay merci olarak görev alır. Şirketlerin Yönetim Kurullarında aldıkları bölünme kararları birer niyet beyanıdır. Bu kararlar SPK’nın onayı olmadan gerçekleştirilemez. SPK haftalık bülteninde onayı yayınlar. 

Hak kullanım tarihinin ilan edilmesinin ardından yeni paylar bu tarihte yatırımcıların hesaplarına yansır.

Bedelsiz Sermaye Artırımında Yatırımcı Ne Yapmalı?

Bedelsiz sermaye artırımında yatırımcıya herhangi bir sorumluluk düşmemektedir. Şirket yatırımcı ilişkileri departmanı üzerinden yatırımcılarını bilgilendirmelidir. Ancak karardan haberdar olmayan yatırımcılar onay ve takas süreci sonrası hisse paylarındaki değişikliği hesapları üzerinden fark edebilirler.

Sürecin işleyişi ise tamamen otomatiktir. Yatırımcının bedelsiz payları alabilmek için banka veya aracı kurumuna herhangi bir başvuru yapması ya da ekstra bir ücret ödemesi gerekmez. SPK onayının ardından şirketin belirlediği hak kullanım tarihi sabahında, yeni paylar yatırımcıların hesaplarına otomatik olarak geçer ve hisse fiyatı bölünmüş değeriyle işlem görmeye başlar.