Forward Nedir? Detaylı Vadeli İşlem Rehberi
Forward İşlemi Tanımı ve Temel Özellikleri
Forward işlemleri anlatmaya İngilizce olan bu kelimenin Türkçe karşılığını ele alarak başlayalım. Forward’ın finansal olmayan kelime anlamı ileriye doğru/ileri anlamlarında kullanılır. Bu nedenle finans terminolojisinde ileri tarihli işlem anlamında kullanılır. Ancak vadeli işlem sözleşmeleriyle de karıştırılmamalıdır, forward işlemleri ve vadeli işlemler arasında fark bulunmaktadır.
Riskten korunma yöntemlerinden biri olan forward işleminde sözleşmeyi yapan iki taraftan biri satın alan diğeri satıcıdır. Bu durumda sözleşme, bir varlığı (örneğin brent petrol) sözleşme ile belirlenmiş olan tarih ve fiyattan alıp satmak için kurulur. Şirketler, kurumsal yatırımcılar bu sözleşmeler sayesinde riskten korunabilir. Diğer taraftan potansiyel gördükleri bir varlığa yatırımlarını gerçekleştirmiş olabilirler. Bu sözleşmelerin hangi profildeki yatırımcılar için daha uygun olacağına ise yazımızın devamında yer vereceğiz.
Forward Sözleşmelerinin Amacı ve Kullanım Alanları
Kurumlar arasında yapılan forward sözleşmeleri borsada yer almaz. Forward işlemlerini çoğunlukla ticarette ithalat ve ihracatçılar kullanır. Bunun dışında yatırımını bu işlemler üzerinden yürütmek isteyenler genellikle finansal okuryazarlık seviyesi yüksek bireysel yatırımcılardır. Ticarette forward sözleşmeleri kur riskine karşı korurken petrol, bakır gibi emtialarda fiyat değişse bile sözleşmede yazılı tutar üzerinden ticaretin gerçekleşmesini sağlar. Bu şekilde bakıldığında hem risk yönetimi hem de ekonomik belirsizliklere karşı bir korunma kalkanıdır diyebiliriz.
Peki ticari işlemler dışında bireysel yatırımcılar bu sözleşmelere yatırım yapabilir mi? Bir emtia ve döviz alım satımı hakkında geleceğe yönelik beklentisi olan bireysel yatırımcılar Türkiye’de OTC forward işlemlerine sınırlı erişime sahiptir. Bu nedenle geleceğe yönelik döviz veya emtia beklentilerini değerlendirmek için genellikle VİOP üzerinden futures sözleşmelerini kullanırlar.
Forward ve Vadeli İşlemler Arasındaki Farklar
Forward sözleşmelerinin futures ve swap işlemleriyle benzerlikleri ve farkları bulunmaktadır.
Forward sözleşmeleri daha esnektir, futures sözleşmeleri gibi net standartlara uymayabilirler. Aynı zamanda futures sözleşmeleri borsada işlem görürken forward sözleşmeleri tezgahüstü finansal piyasalarda işlem görür.
Bir de forward sözleşmelerinin opsiyon sözleşmelerinden farkına bakalım. Opsiyon sözleşmeleri yatırımcıya belirli bir varlığı belirlenen fiyat ve tarihte alma veya satma hakkı verir ancak bu işlemi gerçekleştirme zorunluluğu yoktur. Forward sözleşmelerinde ise taraflar vade sonunda sözleşmede belirlenen fiyat üzerinden alım veya satım yapmakla yükümlüdür. Yine swap sözleşmeleri de forward sözleşmelerine benzer şekilde taraflar arasında yapılan türev ürünlerdir. Ancak swap işlemlerinde genellikle tek bir işlem yerine belirli bir dönem boyunca birden fazla nakit akışı veya faiz/döviz değişimi gerçekleşir. Forward sözleşmeleri ise genellikle tek bir vade sonunda gerçekleşen alım veya satım işlemine dayanır.
Forward Sözleşmelerinin Avantajları ve Dezavantajları
Forward işlemlerinde sözleşmeler standart değildir. Bu durum taraflar için avantaj sağlayabildiği gibi birtakım riskleri de beraberinde getirir. Sözleşmeye eklenen maddeler konusunda danışmanlık hizmeti almak tarafları koruyabilir ancak yaşanabilecek riskler konusunda bilgi sahibi olunmalıdır.
Bunun dışında yapılan forward döviz işleminde beklenti kurun yükseleceği yönündeyse kurun yükselmemesi hatta düşmesi gibi bir risk de bulunur.
| Avantajlar | Dezavantajlar |
| Tarafların ihtiyaçlarına göre esnek şekilde düzenlenebilir. | OTC olduğu için karşı taraf riski bulunur. |
| Döviz kuru veya emtia fiyatını önceden sabitleyerek riskten korunma sağlar. | Borsada işlem görmediği için likiditesi düşük olabilir. |
| Genellikle başlangıç ödeme gerektirmez. | Vade sonunda yükümlülüğü yerine getirme zorunludur. |
| Kurumlar için bütçe ve maliyet planlamasını kolaylaştırır. | Piyasa beklentinin tersine hareket ederse zarar oluşabilir. |
| Esneklik: Sözleşmede farklı vade ve miktarlar belirlenebilir. | Sözleşmeden çıkmak veya devretmek çoğu zaman zor olabilir. |
Forward İşlemlerinde Dikkat Edilmesi Gerekenler
Forward sözleşmelerde opsiyon sözleşmelerinde olduğu gibi işlemden vazgeçebilme kolaylığı yoktur. Bu nedenle taraflar vade sonunda yükümlülüklerini yerine getirmek zorundadır. Sözleşmeler borsa standartları çerçevesinde yazılmadığı için bazı esnekliklere sahip olabilir. Bu durum taraflar için risk unsuru doğurabilir.
Forward sözleşmeleri beklentiler doğrultusunda kazanç amacıyla yapılsa da beklentilerin gerçekleşmemesi durumunda potansiyel kazancınızı kaybedebilir hatta zarar da edebilirsiniz. Bu nedenle yatırımcılar işlem yapmadan önce sözleşme yapacağı emtia veya döviz hakkında yapılmış analizleri incelemelidir. Gerekirse yatırım stratejisinin profesyonel olarak belirlenmesi için güvenilir bir kurumdan danışmanlık alınması gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Forward sözleşmeleri borsada işlem görmezken futures sözleşmeleri borsada işlem görürler ve bu durum forward sözleşmelerinin daha riskli olmasına yol açar. Futures sözleşmeleri standart sözleşmelerken forward sözleşmeleri tarafların talebine göre özelleştirilebilir.
Ekonomik belirsizliğe karşı döviz kurunu veya emtia fiyatını sabitlemesi forward sözleşmelerinin en önemli avantajıdır.
Ekonomik belirsizliklerden ve riskten korunmak için yapılır. Ticarette bir emtianın fiyatının veya döviz kurunun sabitlenmesini sağlar.
Forward sözleşmelerinde sözleşmenin tipine göre yükümlülüğünü yerine getirmesi gerekir. Sözleşmenin tipi döviz, emtia, hisse senedi üzerine kurulu olabilir. Vade sonunda fiziki teslimat veya nakit sağlanarak alım satım tamamlanmış olur.
Genellikle ticarette ithalat veya ihracat yapanlar tarafından gerçekleştirilir. Bireysel yatırımcılarforward sözleşmesi yatırımı yapabilir ancak bu çok nadir rastlanan bir durumdur. Bireysel yatırımcılar forward sözleşme yerine daha çok futures sözleşmeleri tercih etmektedirler.
Forward sözleşmelerinde yatırımcı fiyatının düşeceği beklentisinde olduğu bir emtiayı satarak veya fiyatın yükseleceğini düşündüğü bir emtiayı alarak, sözleşmede belirlenen anapara üzerinden vade sonunda gerçekleşen piyasa fiyatı ile forward fiyatı arasındaki fark üzerinden kazanç veya zarar elde eder; bu fark sözleşmenin anaparası üzerinden hesaplanır.
