Yatırım Araçları Nelerdir? Türleri ve Seçim Kriterleri

Yatırım Aracı Nedir, Ne Anlama Gelir?

Yatırım araçları, birikimin enflasyon karşısında değerini korumak veya artırmak amacıyla paranın yönlendirildiği varlıklardır. Dijitalleşmenin artmasıyla finansal piyasalarda yüzlerce çeşit araç bulunmaktadır. Diğer taraftan ülkemizde ve dünyada finansal okuryazarlık her geçen gün artış göstermektedir. Bu nedenle popüler yatırım araçları kadar görece az bilinen enstrümanlar üzerinden yapılan işlemler de artmaktadır.

Hangi araca hangi piyasalar üzerinden işlem yapılacağına ve piyasa koşullarına hakim olmak önemlidir. O halde yatırım araçlarının neler olduğuna yakından bakalım.

Yatırım Araçları Nelerdir?

Yatırım araçları finansal ve reel araçlar olarak ikiye ayrılarak gruplandırılabilir. Finansal tarafta bir sözleşmeye veya finansal hakka dayalı enstrümanlardan bahsedilir. Opsiyon sözleşmeleri, tahviller, bonolar, hisse senetleri, CFD ürünleri birer finansal araçtır. Reel tarafta ise konut, dükkan, fiziki altın veya fiziki emtialar reel yatırım araçlarıdır.

En Popüler Yatırım Araçları Hangileridir?

Popüler yatırım araçlarına yakından bakacak olursak geleneksel alışkanlıklar, risk-getiri dengesi ve kolay alım satım avantajları gibi durumlar ön plana çıkmaktadır. Hatta popüler yatırım araçları ülkeden ülkeye de değişiklik gösterebilmektedir. Örneğin fiziki altın yatırımı ülkemizde ve Hindistan’da oldukça popülerken, bazı ülkelerde emeklilik fonları daha fazla tercih edilebilmektedir. 

Altın

Altın özellikle ülkemizde fiziki olarak da saklanan güvenli liman tabirinin karşılığı bir emtiadır. Arzındaki kıstlılık ve rezerv saklama aracı olarak merkez bankaları tarafından tercih ediliyor olması yatırım aracı olarak altının popülerliğini desteklemektedir. Ülkemizde gram altın ve fiziki altın gibi yöntemlerin yanı sıra forex piyasası üzerinden ons altına da yatırım yapılabilmektedir. 

Hisse Senetleri

Hisse senetleri, şirketlerin finansal performansına ve piyasa beklentilerine bağlı olarak değer kazanıp kaybedebilen yatırım araçlarıdır. Hisse senedi yatırımı uzun ve/veya kısa vadeli olarak değerlendirilebilmektedir. Yurt içinde Borsa İstanbul yurt dışı tarafta ise Forex piyasası üzerinden hisse senedi hareketlerine dayalı işlem yapılmaktadır.

Döviz

Döviz yatırımı ülkemizde genellikle uzun vadeli olarak dolar ve euro birikimi yapmak amacıyla kullanılır. Forex piyasalarında ise pip takibi ile kısa vadeli alım satım işlemleri yapılabilmektedir. 

Vadeli Mevduat

Vadeli mevduat, özellikle faiz oranlarının yüksek seyrettiği dönemlerde yatırımcıların değerlendirdiği araçlardan biridir. Görece düşük riskli kabul edilmesi nedeniyle bireysel yatırımcıların yanı sıra bazı yatırım fonlarının portföylerinde de yer almaktadır.

Tahvil ve Bono

Tahvil ve bonolar, kamu kurumları veya şirketler tarafından finansman sağlamak amacıyla ihraç edilen borçlanma araçlarıdır.

Bu araçlardan kupon ödemesi yoluyla veya alış fiyatı ile vade sonu değeri arasındaki fark üzerinden gelir elde edilebilir. Hazine tarafından bir yıldan kısa vadeli olarak ihraç edilen borçlanma araçları hazine bonosu, bir yıl veya daha uzun vadeli olanlar ise devlet tahvili denir. Şirketler de tahvil ve finansman bonosu ihraç edebilir. 

Yatırım Fonları

Yatırım fonları, yatırımcılardan toplanan birikimlerin belirli bir yatırım stratejisi doğrultusunda profesyonel portföy yöneticileri tarafından yönetildiği yatırım araçlarıdır. Fon portföylerinde hisse senetleri, borçlanma araçları, kıymetli madenler ve para piyasası araçları gibi farklı varlıklara yer verilebilir. Yatırımcılar, TEFAS’ta işlem gören fonların fiyat, getiri, risk değeri, portföy dağılımı ve alım-satım koşullarını platform üzerinden inceleyebilmektedir.

Gayrimenkul

Konut, dükkan, arsa gibi gayrimenkul araçlarına yatırım uzun vadeli yatırımın bir çeşididir. Arsada gayrimenkulün değerlenmesi, konut ve dükkanda ise hem kira getirisi hem de değer artışı üzerinden yatırım yapılmış olur. 

Kripto Paralar

Kripto paralar da çeşitlenen yüzlerce finansal enstrümandan biri olarak yıllardır sermaye piyasalarında yer alıyor. Merkeziyetsiz olan kripto paralar aynı zamanda geleneksel para birimleriyle benzer özelliklere sahiptir. Dijital para olarak günlük hayatta henüz yaygın bir şekilde kullanılmasa da yatırım aracı olarak piyasalarda işlem yapılabilmektedir.

Hangi Yatırım Aracı Tercih Edilmeli?

Yatırım yolculuğunda tecrübe edinen birçok yatırımcı sermayesini tek bir araca değil finansal hedefleri ve risk algısına göre çeşitlendirdiği sepete yatırmaktadır. Bu sepet yatırımcıdan yatırımcıya farklılık gösterebilir. Sepetteki enstrümanlar ve bu enstrümanların ne oranda dağıldığı finansal hedeflerle ve risk algısıyla örtüşmediği durumlarda yatırımda sürdürülebilirliği sağlamak oldukça zorlaşır.

Yatırım sepetinde bulunan enstrümanların çeşitliliği yatırımcıya riski dengeleme imkanı tanır. Örneğin portföyünde hisse senetlerine yer veren bir yatırımcı, tahvil, bono veya mevduat gibi görece daha düşük riskli araçlara da ağırlık vererek piyasa dalgalanmalarının portföyün tamamı üzerindeki etkisini sınırlandırmayı planlayabilir.

Diğer taraftan sepet oluştururken dikkat edilmesi gereken diğer faktör de kişinin nakit ihtiyacıdır. Seçilen yatırım araçlarında hisse senedi ya da valör süresi 2 gün olan fonlar varsa anlık nakit ihtiyaçları için de ayrı bir yatırım aracı bulundurması gerekebilir. Bu durum kişinin nakit ihtiyacının aciliyetine göre planlanabilir.

Risk ve Getiri İlişkisi Nasıl Değerlendirilmeli?

Hisse senedi, döviz, emtia gibi yatırım araçları risk fiyat oynaklığı, vade, likidite, kaldıraç oranı ve yatırımcının pozisyon büyüklüğü gibi unsurlara göre değerlendirilmelidir. 

Bunun dışında ülkemizde yatırım fonlarının risk derecelendirmeleri yatırımcı bilgi formlarında gösterilir. 1 ile 7 arasındaki bu derecelendirmede 1 görece düşük, 7 ise görece yüksek risk düzeyini ifade eder. Risk değeri fonun geçmiş fiyat hareketleri esas alınarak hesaplandığından zaman içinde değişiklik gösterebileceği göz ardı edilmemelidir.

Kısa Vadeli ve Uzun Vadeli Yatırım Araçları

Yatırım araçları ile sepet yapılırken öncelikle yatırımın vadesi planlanmalıdır. Yatırımınız hisse senediyse kısa vadeli hareketliliği mi değerlendirmek istediğiniz ya da temettü yatırımı için mi planlama yaptığınız önemlidir.

Bu hisse senedi örneği benzer şekilde birçok enstrümana uyarlanabilir. Mevduat faizi için ayırdığınız sermayeyi ne süre mevduatta tutacağınız yatırımınızın stratejisini belirlemeye yarar. Bu noktada uzun vadeli yatırımın sabır gerektirdiğinin altını çizmekte fayda var

Düşük Riskli Yatırım Araçları Nelerdir?

Düşük riskli olarak değerlendirilen yatırım araçları, fiyat oynaklığı görece sınırlı olan veya belirli koşullarda vade sonu ödemesi öngörülebilen araçlardır. Vadeli mevduat, bazı kamu borçlanma araçları ve düşük risk değerine sahip para piyasası fonları bu grupta değerlendirilebilir.

Yatırım Yaparken Nelere Dikkat Edilmeli?

Yatırım dünyasına adım attıysanız güncel ekonomi haberlerinden ve yatırım araçları hakkındaki gelişmelerden haberdar olmalısınız. Faiz kararları, büyüme beklentileri veya jeopolitik riskler gibi makroekonomik gündem yatırımcıları da analistler kadar ilgilendirmektedir. Özellikle sahip olduğunuz yatırım araçlarıyla ilgi takip yapmalısınız. Örneğin Türk Hava Yolları (THYAO) hisse senediniz varsa şirketin KAP haberlerini inceleyebilirsiniz. Aracı kurumların açıkladığı hedef fiyat beklentilerine göz atabilirsiniz.

Bunun dışında yatırımın vadesine karar vermiş bir şekilde finansal hedeflerinize uygun yatırım araçlarını seçmeniz gerekir.