Forex Risk Yönetimi Nedir? Kapsamlı Rehber
Forex Risk Yönetiminin Temelleri
Forex piyasasındaki yatırımcıların amacı potansiyel gördükleri fiyat hareketlerini değerlendirerek kazanç sağlamaktır. Bu amaç doğrultusunda pariteler, CFD’ler üzerinden çift yönlü işlemlerde bulunmak ve bu işlemlerde mevzuatın izin verdiği ölçüde kaldıraç kullanmak bu piyasanın sunduğu imkanlardır. Forexin sunduğu bu imkanların üzerine teknoloji ve internet dünyasındaki gelişmeler de eklenince işlemlerin her yerden yapılabilir olması, hız kazanması ve piyasadaki ürün çeşitliliğinin artması sağlanmıştır. Ancak forex piyasasının esnekliği ve imkanları birçok riski de beraberinde getirmektedir.
İşlem yapılan piyasayı iyi tanımak bu risklerin neler olduğunu bilme noktasında önemlidir. Ancak bu risklere karşı strateji geliştirmek de mümkündür. Traderlar piyasa risklerine karşı hedging (riskten korunma) stratejileri izleyerek riskten korunmaya çalışırlar.
Forex Piyasasındaki Risk Çeşitleri
Kaldıraç Riski
Ülkemizdeki güncel mevzuat gereği forex piyasalarında 1:10 oranına kadar kaldıraç kullanılabilmektedir. Kaldıraç kullanan bir yatırımcı, normalde elde edeceği karın kaldıraç oranıyla çarpılarak artacağı beklentisiyle hareket eder. Ancak işlem hacmini 10 kata kadar çıkarabilen kaldıraç, avantajları kadar riskleri de beraberinde getirmektedir. Piyasa hareketi yatırımcının beklentisinin tersi yönünde gerçekleşirse, uğranılan zarar kaldıraç nedeniyle aynı oranda artabilir.
Volatilite Riski
Forex piyasası dünyadaki işlem hacmi en yüksek piyasalardan biridir. Bu durum yatırımcının manipülatif hareketlerin etkisini azaltsa da bu piyasada yer alan petrol, gümüş gibi varlıklar volatilitesi yüksek varlıklardır. Bu volatilite yatırımcının riskli işlemler yapmasına neden olur.
Likidite Riski
Forex piyasası işlem hacminin büyüklüğüyle dünyanın en likit piyasalarından olsa da bu durum forexte likidite riski olmadığı anlamına gelmez. Likidite azaldığında spread oranları artış gösterir. Özellikle piyasa açılış ve kapanışlarında ve önemli verilerin açıklandığı saatlerde gapping denilen fiyat boşlukları ve slippage denilen fiyat kaymaları oluşabilir. Egzotik paritelerde likidite düşüklüğü nedeniyle riskler yaşanabilir.
Faiz Oranı Riski
Bir ülkenin para biriminin değeri o ülkenin merkez bankası tarafından alınan faiz kararlarına bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Alınan faiz artışı kararı para birimini değerlendirirken faizlerin düşürülmesi parayı değersizleştirebilir. İlgili para birimi üzerinden işlem yapan forex yatırımcıları için düşen değer, bir risk oluşturmaktadır. Bir işlemin başlangıcı ve kapanış arasında döviz kuru değişirse potansiyel olarak alınan pozisyon gerçekleşse bile zarar etme olasılığı bulunur.
Jeopolitik Riskler
Forex piyasası, küresel yapısı gereği haftanın 5 günü 24 saat kesintisiz işlem görür. Türkiye saatiyle Pazar gecesi Asya piyasalarının açılmasıyla başlayan bu döngü, Cuma gecesi ABD piyasalarının kapanışına kadar sürer. Bu durum, farklı zaman dilimlerindeki ekonomik gelişmelerin piyasayı anlık etkilemesine neden olur. Hükümetlerin aldığı kararlar, yaşanan jeopolitik risklere terste yakalanmamak gerekir. Yatırımcıların bu dinamik yapıda fırsatları kaçırmamak veya ani dalgalanmalardan korunmak için bekleyen emirler ve otomatik işlem stratejileri kullanması kritik önem taşır. Bu stratejileri kullanmayan yatırımcılar için riskler oldukça fazladır.
Karşı Taraf Riski
Sermaye Piyasaları Kurulu (SPK) tarafından lisanslı olmayan kuruluşlarda yapılan forex işlemleri güvenilir değildir ve karşı taraf riski barındırır. Net olmayan makas aralıkları, mevzuata göre belirlenmemiş kaldıraç kullanımı riski artırır.
| Risk Türü | Temel Etki |
| Kaldıraç Riski | Zararlar katlanarak artabilir |
| Volatilite Riski | Beklenmeyen kayıplar oluşabilir |
| Likidite Riski | Spread açılması, fiyat kayması (slippage) |
| Faiz Oranı Riski | Kur değişimi nedeniyle zarar oluşabilir |
| Jeopolitik Riskler | Ani ve sert fiyat hareketleri |
Finansal Kayıplarla Başa Çıkma ve Öğrenme
Forex piyasası kayıp riskinin yüksek olduğu bir piyasadır ve bu kayıplarla baş edebilmek için duygusal disiplin şarttır.
İntikam amaçlı alış-satışlardan uzak durmak forex yatırımcısının dikkat edeceği kurallardan biri olmalıdır. Kaybın acısıyla daha riskli işlemlere girmek genellikle kaybın daha da artmasıyla sonuçlanmaktadır. Ancak her kayıp, doğru analize giden yolda ödenmiş bir ücrettir ve çıkarılması gereken dersleri bir eğitim olarak düşünmek gerekir.
Kullandığınız uygulama üzerinden günlük yapılan işlemleri geriye doğru analiz etmek de önemlidir. Kayıpların büyük kısmı duygusal alınmış kararlardan kaynaklanıyorsa bu konuda stratejinizi değil, psikolojik dayanıklılığınızı ve işlem disiplininizi gözden geçirmeniz; teknik analizden ziyade yönetim becerilerinize yatırım yapmanız gerekir.
Forex Risk Hesaplama Yöntemleri
Forex risk hesaplama yöntemleri, piyasa tahminlerinden daha çok matematiksel hesaplamalardır. Her yöntemin dayandığı bir disiplin vardır.
1. Risk sermayesi belirlenmesi ve yüzdesel risk yaklaşımı
Risk sermayesi, kaybedildiğinde psikolojik açıdan sizi yormayacak ve yaşam standardınızı değiştirmeyecek sermaye tutarıdır. Her işlemde alınan yüzde 1 veya 2’lik kayıplar yatırımcının tolere edebileceği büyüklükteyse işlemlere devam edilebileceği genel kabul görmüş yaklaşımlardan biridir. Ancak her işlemde yüzde 10’luk kaybı göze alıyorsanız üst üste yaşanan kayıplarla çok fazla işlem yapmadan sermayenizin büyük kısmını kaybetmiş olursunuz.
2. Pozisyon büyüklüğü hesaplama formülü ve örneklerle açıklama
Forex risk hesaplama yöntemlerinden biri olan pozisyon büyüklüğü hesabının bir formülü bulunur.
Lot Miktarı = (Sermaye x Risk Oranı) / (Pip x Pip Değeri)
Bir örnekle açıklayacak olursak;
5000 Dolar sermaye ve %1 risk oranı ile giriş fiyatınızın 50 pip aşağısı EUR/USD paritesinde işlem yapan bir yatırımcı için işlem yaptığı paritede pip değeri 0,1 dolardır.
Lot miktarı = (5000 x 0,01) / (50 x 0,1)
Lot miktarı = 10 mikro lot olarak bulunur. Bunun lot karşılığı 0,1’dir.
50 pip stop mesafesi olan bir işlemde, 5000 dolarlık sermayenin sadece %1'ini riske atmak için 0,10 Lot (1 Mini Lot veya 10 Mikro Lot) büyüklüğünde bir pozisyon açmalısınız
3. Puan maliyeti ve Zarar Durdur (Stop-Loss) ilişkisi
Puan maliyeti, bir paritedeki en küçük fiyat değişiminin (pip), sizin açtığınız pozisyon büyüklüğüne (lot) göre dolar bazındaki karşılığıdır. Zarar durdur ise açtığınız bir pozisyonda tahmininizin tersi bir hareket olduğunda belirlediğiniz stop loss seviyesinde işlemin kapanmasını sağlar. Bu ikisi arasındaki ilişki, hesabınızdaki toplam riskin çarpanlarını oluşturur.
1 pip maliyeti 1 dolar olan bir pozisyonda 50 pip stop koyarsanız, riskiniz 50 dolar olur. Ancak aynı mesafede 1 pip maliyeti 0.10 dolar olan daha küçük bir pozisyon açarsanız, riskiniz sadece 5 dolara düşer. İşte bu yüzden, sadece stop mesafesine değil, o mesafenin puan maliyetiyle olan çarpımına odaklanmak risk yönetiminin temelidir.
Etkili Forex Risk Yönetimi Stratejileri
Forex piyasasına uygun stratejiler geliştirmek için piyasayı iyi tanımak gerekir. Bu noktada ülkemizde mevzuat gereği zorunlu olan demo hesap süreci yatırımcının stratejilerini denemesi için deneyim kazanma imkanı sunabilir. Forex hesabı açmak isteyen yatırımcılar 6 işgünü boyunca en az 50 işlem açıp kapayarak piyasayı deneyimleme imkanı bulurlar.
Bunun dışında forexte hedging stratejileri bulunur. Opsiyon ticaretiyle yapılan stratejiler bu konuya iyi bir örnek olabilir. Bir emtiada al yönünde işlem yapan yatırımcı beklentilerinin değişmesi durumunda opsiyon piyasasında tersi yönde işlem açarak riskten korunmaya çalışabilir.
Risk dengelemek olası kazançlarınızdan feragat etmeniz anlamına gelse de piyasa şartları zaman zaman sizi bu kararı almaya zorlayabilir. Ancak altını çizmekte yarar var ki riskten korunma (hedging) stratejileri de tüm riski ortadan kaldırmaz.
Para Yönetimi İçin Temel Kurallar
Forex piyasasının bir özelliği olan kaldıraç bu piyasadaki para yönetimini diğer tüm piyasalardan daha önemli hale getirmektedir. Forexte pozisyondaki para miktarının toplam sermayeye oranı yatırım psikolojisini doğrudan etkilemektedir. Pozisyonun sermayeye oranla büyüklüğü pozisyon zarara girdiğinde yatırımcıyı yanlış kararlar almaya sürükleyecek boyutta olmamalıdır.
Örneğin sermayenin %10’unu kullanılarak açılan pozisyonlarda kaybedilmesi durumunda başlangıç sermayesinin %90’u durur. Ancak başlangıç durumuna ulaşmak için bu kez kalan sermayenin %11’ini riske atmak gerekir. Bu örneği sermayesinin yarısını riske eden bir yatırımcı özelinde verecek olursak ise pozisyon kaybedildiğinde sermayenin %50’si kaybolmuş olur. Bu noktada sermayenin %100’ünü riske atarak kazanılması durumunda ancak başlangıç sermayesine ulaşılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kayıp riskinin yüksek olduğu bir piyasa olan forexte uğranabilecek zarara karşı stratejiler geliştirmek forex risk yönetiminin bir parçasıdır. Aynı zamanda duygusal disiplin de risk yönetimi için olmazsa olmazdır.
Özellikle forex işlemlerine yeni başlayan yatırımcılar için sermayeyi korumak para kazanmaktan daha önemlidir. Her işlemde sermayenizin yüzde 1 en agresif tutumla yüzde 2’sinden fazlasına riske atmamalısınız.
Risk yönetimi prensiplerinde genel kanı; tek bir işlemde riske edilen tutarın muhafazakar portföylerde sermayenin %1'ini, agresif portföylerde ise %2'sini aşmaması gerektiğini söyler.
Sinyal sağlayıcılarla risk yönetimi yapmanın avantajları kadar riskleri de vardır. Sinyal geldiği an hemen işlem yapmamanız veya 1-2 dakika kaybetmeniz durumundan piyasa şartları değişmiş olabilir. Bunun dışında sinyal sağlayıcının başarı oranının araştırılması önemlidir. Son olarak risk yönetimini sinyalden çok sermaye büyüklüğünüze göre şekillendirmek daha koruyucu bir önlem olacaktır.
SPK lisanslı aracı kurumların araştırma ekiplerinin hazırladığı makaleleri okuyabilir, yayınladığı YouTube eğitim videolarını takip edebilirsiniz. Gerçek hesaba geçmeden önce demo hesapta uyguladığınız risk yönetimi stratejileri de tecrübe edinme açısından iyi değerlendirilmesi gereken bir süreç olabilir.
Forexteki ana risk faktörleri kaldıraç ve volatilite riskidir. İşlemlerinizi SPK tarafından yetkilendirilmiş bir kurum aracılığıyla yapmıyorsanız karşı taraf riski alıyorsunuz demektir. Bu durum gözardı edilmemesi gereken riskler yaratabilir. Tüm bu faktörlerin dışında diğer tüm piyasaları da etkileyen faiz oranı, jeopolitik riskler, likidite vs. gibi şartlar forex piyasasını da etkilemektedir.
