Katılım Endeksi Nedir?

Katılım Endeksi Nedir ve Neden Önemlidir?

Katılım Endeksi, Borsa İstanbul’da işlem gören ve katılım finans prensiplerine uygun hisse senetlerinden oluşan bir borsa endeksidir.

Bu bağlamda “Katılım endeksi nedir?” sorusunun esasında en özlü cevabı, bu endeksin hazırlanma maksadıyla ilişkilidir. Buna göre katılım endeksi amaçlarının içinde;

• Yatırım kararlarında İslamî finans kurallarını gözeten yatırımcılara yönelik bir gösterge sunmak,
• İslam ahkâmının öngördüğü emir ve yasaklara riayet edilerek yönetilmek,
• Bu kurallar çerçevesinde faaliyet göstermesinde sakınca bulunmayan (caiz/mubah) alanlarda faaliyet gösteren şirket hisselerinin piyasa performansını yansıtmak
  yer almaktadır.

Ayrıca yine katılım endekslerinin oluşturulması sayesinde, Borsa İstanbul’da işlem gören şirketler arasından hangi şirketlerin katılım bankacılığı prensiplerine ve islami finans ilkelerine uygun iş sahalarında ve yine bu prensiplere uygun bir iş modeliyle faaliyet gösterdiği konusunda da yatırımcı farkındalığına katkı sunulmuş olmaktadır.

Katılım Endeksi Nasıl Oluşturulur?

Katılım endekslerinin oluşturulması ve katılım endeksinde yer alacak şirketlerin İslamî kıstaslar gözetilerek belirlenmesi çalışması, Borsa İstanbul ile Türkiye Katılım Bankaları Birliği (TKBB) bünyesinde yer alan Danışma Kurulu arasındaki işbirliğine dayanır. Buna göre BIST Katılım Endeksi’nde yer alacak şirketler seçilirken, Danışma Kurulu tarafından hazırlanan “Pay Senedi İhracı ve Alım-Satımı Standardı” ile “Katılım Finans İlkelerine Uygun Faaliyet Gösteren Şirketlerin Belirlenmesinde Esas Alınacak Rehber” isimli iki farklı doküman esas alınmaktadır.

Katılım Endeksinin Kapsamı ve Seçim Kriterleri

Katılım endeksi hisselerinin tümü, Yıldız Pazar, Ana Pazar veya Alt Pazar hisseleri içerisinden seçilir ve diğer endeksler katılım endeksi hissesi seçiminde kapsam dışındadır.

Faizsiz finans ilkelerini benimsemiş şirketlerin hisselerinden oluşan endeksteki tek seçim kriteri faiz değildir. Katılım endeksi kriterlerine göre yılda iki kez güncellenen endeksteki şirketlerin İslamî değerlerle örtüşmeyen diğer şirketlerle olan işbirlikleri gözden geçirilir. Alkollü içki, domuz eti, kumar, silah üretimi gibi gelirleri olduğu saptanan şirketler endekste yer alamamaktadır.

Katılım Endeksinden Hariç Tutulan Faaliyet Alanları

“Pay Senedi İhracı ve Alım-Satımı Standardı” metninin 1.1. maddesinde belirtilen faaliyetlerden elde edilen gelirlerin, toplam gelirleri içindeki payı %5’i aşan şirketler, katılım endekslerine alınmaz. Bu nedenle katılım endeksi hisseleri, katılım finans ilkelerine göre oluşturulmuş yatırım araçları arasında yer almakla birlikte, yatırımcıların söz konusu faaliyet sınırlamalarını ve gelir eşiklerini bilerek hareket etmesi önemlidir.

Katılım Endeksi Türleri Nelerdir?

Belirli seçim aşamalarından geçilmek suretiyle, katılım finans ilkelerine uygunluğu saptanan şirketlerin seçilmesiyle BIST Katılım Tüm Endeksi oluşturulur. Bu sebeple Katılım Tüm Endeksi (XKTUM), katılım endeksleri içerisinde kapsamı en geniş olan endekstir.

Ayrıca yine BIST Katılım Tüm Endeksi kapsamındaki şirketler arasından, işlem hacmi ve fiili dolaşımdaki paylarının piyasa değeri en yüksek şirketler seçilerek BIST Katılım 30, BIST Katılım 50 ve BIST Katılım 100 Endeksleri de ayrıca hesaplanır.

Fiili Dolaşımdaki Pay Oranı: Fiili Dolaşımdaki Pay Oranı, Borsa İstanbul piyasalarında işlem gören payların halka açıklık oranlarını gösterir ve bu oran MKK (Merkezi Kayıt Kuruluşu) tarafından hesaplanarak ilan edilir.

Katılım 30 Endeksi (XK030)

BIST Katılım Tüm Endeksi’nde yer alan şirketler arasında, işlem hacmi ve fiili dolaşımdaki paylarının piyasa değeri en yüksek 30 katılım şirketi bir araya getirilerek, BIST Katılım 30 Endeksi oluşturulur.

Ayrıca yine BIST Katılım 30 Endeksinde yer alan katılım hisselerinden, BIST Katılım 30 Eşit Ağırlıklı Getiri Endeksi de hesaplanmaktadır.

Katılım 50 Endeksi (XK050)

BIST Katılım Tüm Endeksi’nde yer alan şirketler arasında, işlem hacmi ve fiili dolaşımdaki paylarının piyasa değeri en yüksek 50 katılım şirketi bir araya getirilerek, BIST Katılım 50 Endeksi meydana getirilir.

BIST Katılım 50 Endeksi hisseleri, BIST Katılım 30 Endeksi hisselerini de kapsamına alır.

Katılım 100 Endeksi  (XK100)

BIST Katılım Tüm Endeksi’nde yer alan şirketler arasında, işlem hacmi ve fiili dolaşımdaki paylarının piyasa değeri en yüksek 100 katılım şirketi bir araya getirilerek, BIST Katılım 100 Endeksi oluşturulur.

BIST Katılım 100 Endeksi hisseleri, hem BIST Katılım 50, hem de BIST Katılım 30 Endeks hisselerini de içeren bir endekstir.

Katılım Model Portföy Endeksi

Katılım Model Portföy Endeksi, BIST Katılım 50 Endeksi’nde yer alan hisselerden belirli eleme kriterlerine göre seçilmiş 13 adet hisseden oluşur.

09.07.2014 tarihinden bu yana oluşturup hesaplanan Katılım Model Portföy Endeksi’ne hisse seçimi için yapılan eleme işleminde, Fiyat/Kazanç oranı, Firma Değeri/ FAVÖK ve Piyasa Değer/Defter Değeri gibi birtakım finansal oranlar ve kredi derecelendirme puanı gibi ölçütler kullanılır.

BIST Katılım Sürdürülebilirlik Endeksi (XSRDK)

Endeksin tamamını sürdürülebilirlik ve katılım endekslerinin tüm kriterlerini birlikte karşılayan şirketler oluşturmaktadır.

BIST Katılım Temettü Endeksi (XKTMT)

İslami finans ilkelerine uygun hareket eden ve temettü geliri hedefleyen hisse senedi yatırımı için oluşturulmuş bir endekstir. BIST Temettü ve BIST katılım endekslerinin tüm kriterlerini birlikte karşılayan şirketlerden oluşmaktadır.

Ayrıca katılım hisse senedinin bu endekse dâhil olabilmesi için, örneğin Toplam Borç/Toplam Aktifler gibi bazı finansal yapı oranlarında da, ölçüt olarak konulmuş belirli referans oran değerlerini sağlamaları gerekmektedir.

Katılım Hisse Senedi Ne Anlama Gelir?

Borsada listelenen şirketlerin sayısı her yeni halka arzla birlikte artış göstermektedir. Bu şirketler islami finans ilkelerine uygun görülmesi halinde Katılım Endeksi’ne dahil edilmektedir. Bu endekste işlem gören şirketlerin hisseleri katılım hisse senedi olarak adlandırılır.

Katılım Endeksinde Bulunan Şirketlerin Finansal Özellikleri Nelerdir?

Katılım endeksinde yer alacak şirketlerin faizli borç almamaları ve faizli hesaplarda para tutmamaları esastır. 

Ancak bu kurala rağmen, şirket varlığını devam ettirme zorunluluğundan kaynaklanan istisnai haller söz konusu olduğunda, alınan faizli borçlar şirketin “toplam varlıkları” ve “piyasa değeri”nden daha büyük olanının %33’ünü aşmamalıdır.

Diğer yandan, operasyonel zorunluluklarla faiz getirisi sunan hesaplarda tutulan aktiflerin toplamı da, yine şirketin “toplam varlıkları” ve “piyasa değeri”nden daha büyük olanının %33’ünü geçmemesi gerekir.

Bu şartları sağlamayan şirketlerin hisseleri ise, katılım endeksi hisselerine dâhil edilmez.

Katılım Endeksi Hisseleri Nasıl Alınır?

SPK lisanslı aracı kurumlar veya katılım bankaları aracılığıyla yatırım hesabı açarak katılım endeksi hisselerine yatırım yapabilirsiniz. GCM Yatırım’da yatırım hesabı başvurusu yaparak ve tasarruflarınızı Borsa İstanbul’da değerlendirebilirsiniz. Açılan hesabınız üzerinden Katılım Endeksi hisselerini listeleyebilir, endeksten seçtiğiniz hisselere alım emri verebilirsiniz.

GCM Borsa uygulaması ile piyasa koşullarını anlık takip edebilir, katılım endeksi hisselerine yatırım yapabilir ve etik yatırım ilkelerine göre portföy oluşturabilirsiniz.